Με αφορμή ένα πρόσφατο τραγικό περιστατικό που επανέφερε με δραματικό τρόπο στο προσκήνιο ένα ζήτημα που απασχολεί διαχρονικά την τοπική κοινωνία, το Kalymnos News φιλοξενεί ένα ιδιαίτερα επίκαιρο και κοινωνικά φορτισμένο άρθρο του Νικόλαου Σαρούκου* με τίτλο «Δυναμίτες στην Κάλυμνο: Ώρα για Μια Δύσκολη Συζήτηση…».
Ο αρθρογράφος, αξιοποιώντας την επιστημονική και διοικητική του εμπειρία στον χώρο του τουρισμού και της δημόσιας διοίκησης, επιχειρεί να ανοίξει έναν δημόσιο διάλογο γύρω από μια πρακτική που για δεκαετίες συνυπάρχει με την κοινωνική ζωή του νησιού και συχνά αντιμετωπίζεται ως στοιχείο τοπικής παράδοσης.
Μέσα από έναν λόγο ευθύ αλλά τεκμηριωμένο, θέτει κρίσιμα ερωτήματα για τα όρια ανάμεσα στο έθιμο και την επικινδυνότητα, τη σχέση κοινωνικής αποδοχής και ατομικής ευθύνης, αλλά και τον ρόλο οικογένειας, κοινωνίας και Πολιτείας απέναντι σε συμπεριφορές που επαναλαμβάνονται χωρίς να επανεξετάζονται.
Ένα άρθρο που δεν επιδιώκει να δώσει εύκολες απαντήσεις, αλλά να προκαλέσει σκέψη και να ανοίξει μια δύσκολη — αλλά αναγκαία — συζήτηση για το σήμερα και το αύριο της Καλύμνου
Ακολουθεί το άρθρο του Νικολάου Σαρούκου
Δυναμίτες στην Κάλυμνο: Ώρα για Μια Δύσκολη Συζήτηση…
Υπάρχουν ορισμένες κοινωνικές συμπεριφορές που, με την πάροδο του χρόνου, αποκτούν έναν μανδύα κανονικότητας τόσο ισχυρό, ώστε παύουμε να αναρωτιόμαστε αν έχουν πραγματικά θέση στη σύγχρονη κοινωνία. Τις αποδεχόμαστε επειδή «έτσι βρήκαμε τα πράγματα», επειδή «έτσι γινόταν πάντα», επειδή αποτελούν – υποτίθεται – μέρος μιας τοπικής παράδοσης.
Η ρίψη δυναμιτών στην Κάλυμνο ανήκει σε αυτή ακριβώς την κατηγορία.
Το πρόσφατο τραγικό περιστατικό που κόστισε μια ανθρώπινη ζωή έφερε ξανά στο προσκήνιο ένα ερώτημα που το νησί αποφεύγει εδώ και δεκαετίες να αντιμετωπίσει με ειλικρίνεια: πρόκειται πράγματι για έθιμο ή για μια επικίνδυνη πρακτική που έχει αποκτήσει κοινωνική νομιμοποίηση χωρίς ποτέ να τη δικαιούται;
Όταν η επικινδυνότητα βαφτίζεται παράδοση
Οι κοινωνίες έχουν έθιμα. Έχουν τελετουργίες. Έχουν πολιτισμικές εκφράσεις που μεταφέρονται από γενιά σε γενιά. Ένα έθιμο, όμως, δεν νομιμοποιείται απλώς και μόνο επειδή επαναλαμβάνεται, ούτε επειδή κάποιοι το θεωρούν στοιχείο της ταυτότητάς τους.
Η κοινωνία εξελίσσεται ακριβώς επειδή επανεξετάζει τις συνήθειές της. Επειδή ξεχωρίζει τι αξίζει να διατηρηθεί και τι πρέπει να εγκαταλειφθεί. Και εδώ βρίσκεται η ουσία της συζήτησης. Η ρίψη δυναμιτών δεν αποτελεί πολιτιστική έκφραση. Δεν μεταφέρει κάποιο ιδιαίτερο ιστορικό ή κοινωνικό μήνυμα. Δεν παράγει πολιτισμό. Αντιθέτως, παράγει έναν μόνιμο κίνδυνο.
Και όταν ένας κίνδυνος οδηγεί επαναλαμβανόμενα σε θανάτους, ακρωτηριασμούς και μόνιμες αναπηρίες, ίσως έχει έρθει η στιγμή να σταματήσουμε να τον αποκαλούμε «έθιμο».
Το παράσημο της λανθασμένης ανδρείας
Υπάρχει όμως και μια άλλη, λιγότερο ορατή πλευρά του προβλήματος. Για πολλά αγόρια, η ενασχόληση με τους δυναμίτες δεν παρουσιάζεται απλώς ως μια πράξη συμμετοχής σε μια τοπική συνήθεια. Συχνά αντιμετωπίζεται ως απόδειξη θάρρους, ως επίδειξη ανδρισμού, ως μια άτυπη τελετή μετάβασης προς την ενηλικίωση.
Και δυστυχώς αυτή η αντίληψη δεν γεννιέται μόνη της. Καλλιεργείται πολλές φορές μέσα στο στενό οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον. Με αφηγήσεις που εξιδανικεύουν το ρίσκο, με ιστορίες που παρουσιάζουν την επικινδυνότητα ως κατόρθωμα, με μια νοοτροπία που αντιμετωπίζει την έκθεση στον κίνδυνο ως παράσημο ανδρείας.
Έτσι, νέοι άνθρωποι μεγαλώνουν πιστεύοντας ότι η αποδοχή τους από την παρέα, η κοινωνική τους καταξίωση ή ακόμη και η ίδια τους η ενηλικίωση περνά μέσα από μια έκρηξη.
Πρόκειται για μια βαθιά προβληματική αντίληψη. Γιατί η ενηλικίωση δεν είναι ζήτημα θορύβου, ρίσκου ή επίδειξης. Περνά μέσα από την υπευθυνότητα, την κρίση και την ικανότητα να αναγνωρίζεις τον κίνδυνο πριν αυτός γίνει τραγωδία.
Όταν κάθε περίσταση γίνεται αφορμή για εκρήξεις
Ίσως η πιο χαρακτηριστική ένδειξη ότι δεν μιλάμε πλέον για κάποιο συγκεκριμένο «έθιμο», αλλά για μια παγιωμένη κοινωνική στρέβλωση, είναι το γεγονός ότι οι δυναμίτες έχουν πάψει προ πολλού να συνδέονται με μια συγκεκριμένη γιορτή ή περίσταση.
Γάμοι, βαπτίσεις, πανηγύρια, νίκες ποδοσφαιρικών ομάδων, οικογενειακά γλέντια, ακόμη και κηδείες. Σχεδόν κάθε γεγονός της κοινωνικής ζωής μπορεί να αποτελέσει αφορμή για ρίψη δυναμίτη. Οπουδήποτε. Οποτεδήποτε. Συχνά μέσα σε κατοικημένες περιοχές, δίπλα σε σπίτια, σε δρόμους, κοντά σε συγκεντρωμένο πλήθος.
Αυτό από μόνο του καταρρίπτει τον ισχυρισμό περί εθίμου. Διότι τα έθιμα συνδέονται με συγκεκριμένες περιστάσεις και συγκεκριμένους συμβολισμούς. Εδώ έχουμε κάτι διαφορετικό: μια συνήθεια που έχει μετατραπεί σε αυθόρμητη αντίδραση για κάθε γεγονός της καθημερινότητας.
Ας είμαστε ειλικρινείς. Δεν πρόκειται για πράξεις γενναιότητας ή λεβεντιάς. Η πραγματική γενναιότητα δεν βρίσκεται στο να κρατά κανείς στα χέρια του εκρηκτικά. Βρίσκεται στο να κατανοεί τις συνέπειες των πράξεών του. Και όταν κάποιος θέτει σε κίνδυνο όχι μόνο τον εαυτό του αλλά και δεκάδες ανθρώπους γύρω του, τότε δεν μιλάμε για θάρρος. Μιλάμε για επικίνδυνη στάση.
Ο μύθος της τουριστικής ατραξιόν
Ένα από τα συχνότερα επιχειρήματα που ακούγονται είναι ότι οι δυναμίτες αποτελούν τουριστική ατραξιόν. Αξίζει όμως να αναρωτηθούμε: για ποιον ακριβώς τουρισμό μιλάμε;
Είναι βέβαιο ότι κάθε ακραίο θέαμα προσελκύει ορισμένους επισκέπτες. Το ερώτημα είναι αν αυτοί οι επισκέπτες είναι περισσότεροι από εκείνους που αποτρέπονται. Πόσες οικογένειες με παιδιά αισθάνονται άνετα σε ένα περιβάλλον όπου οι εκρήξεις θεωρούνται μέρος της γιορτής; Πόσοι επισκέπτες αναζητούν ηρεμία, ασφάλεια και αυθεντικές εμπειρίες αντί για επικίνδυνα θεάματα;
Η πραγματική τουριστική αξία ενός τόπου δεν χτίζεται πάνω στην αδρεναλίνη του κινδύνου. Χτίζεται πάνω στην ποιότητα της εμπειρίας που προσφέρει. Και η ανθρώπινη ζωή δεν μπορεί να αποτελεί μέρος κανενός τουριστικού προϊόντος.
Η ευθύνη δεν σταματά στην Αστυνομία
Κάθε φορά που συμβαίνει ένα δυστύχημα, η συζήτηση στρέφεται – δικαιολογημένα – στην Αστυνομία και στους ελεγκτικούς μηχανισμούς. Ναι, η Αστυνομία έχει ευθύνη. Ναι, η Πολιτεία έχει ευθύνη. Ναι, οι νόμοι πρέπει να εφαρμόζονται.
Όμως το πρόβλημα δεν ξεκινά από το αστυνομικό τμήμα. Ξεκινά πολύ νωρίτερα. Ξεκινά από το σπίτι.
Ξεκινά από τη στιγμή που ένα παιδί μεγαλώνει ακούγοντας ότι η ενασχόληση με τους δυναμίτες είναι κάτι «παλικαρίσιο». Από τη στιγμή που η οικογένεια αντιμετωπίζει την επικινδυνότητα ως παράσημο και όχι ως λόγο ανησυχίας. Από τη στιγμή που η κοινωνία χειροκροτεί αντί να αποδοκιμάζει.
Καμία αστυνομική δύναμη δεν μπορεί να βρίσκεται σε κάθε γειτονιά, σε κάθε αυλή και σε κάθε γλέντι. Καμία κατασταλτική παρέμβαση δεν μπορεί να υποκαταστήσει την οικογένεια, την παιδεία και την ατομική υπευθυνότητα.
Για τον λόγο αυτό η ατομική ευθύνη παραμένει ο καταλύτης κάθε ουσιαστικής αλλαγής. Όταν σταματήσουμε να θεωρούμε τους δυναμίτες στοιχείο κοινωνικής καταξίωσης, τότε θα αρχίσουμε πραγματικά να αντιμετωπίζουμε το πρόβλημα.
Το χρέος απέναντι σε όσους χάθηκαν
Κάθε τραγικό περιστατικό αφήνει πίσω του ένα δύσκολο ερώτημα: τι αλλάζει μετά;
Αν η απάντηση είναι «τίποτα», τότε η απώλεια αποκτά ακόμη μεγαλύτερο βάρος.
Το πραγματικό μνημόσυνο για όσους έχασαν τη ζωή τους δεν είναι οι στιγμιαίες εκδηλώσεις συγκίνησης. Είναι η συλλογική απόφαση να μη χαθούν και άλλοι. Να αποδεχθούμε ότι ορισμένες πρακτικές δεν έχουν θέση στο σήμερα. Να σταματήσουμε να βαφτίζουμε την απερισκεψία γενναιότητα και να παρουσιάζουμε τον κίνδυνο ως στοιχείο κοινωνικής καταξίωσης.
Για δεκαετίες ορισμένοι αντιμετώπισαν τους δυναμίτες ως σύμβολο λεβεντιάς. Όμως η λεβεντιά δεν μετριέται σε ντεσιμπέλ ούτε σε εκρήξεις. Μετριέται στην ικανότητα να προστατεύεις τον εαυτό σου, την οικογένειά σου και την κοινωνία από κινδύνους που γνωρίζεις ότι υπάρχουν.
Γιατί η ωριμότητα μιας κοινωνίας δεν κρίνεται από το πόσο πιστά αναπαράγει τις συνήθειές της. Κρίνεται από το πόσο γενναία είναι όταν χρειάζεται να τις αμφισβητήσει.
Η Αστυνομία μπορεί να καταστείλει μια παράνομη πράξη. Μόνο η κοινωνία όμως μπορεί να ακυρώσει την κοινωνική αποδοχή της.
Και όσο οι δυναμίτες εξακολουθούν να αντιμετωπίζονται ως παράσημο αντί ως κίνδυνος, το πρόβλημα θα αναπαράγεται.
Η αλλαγή δεν θα ξεκινήσει από τις συλλήψεις.
Θα ξεκινήσει από τα σπίτια.
*Ο Νικόλαος Σαρούκος, γεννημένος το 1976 στο Darwin της Αυστραλίας και με ρίζες από την οικογένεια Σαρούκου – γνωστή και ως «Τριπολίτη» – που δραστηριοποιήθηκε για δεκαετίες στην Ψέριμο στον τομέα της φιλοξενίας, διαθέτει σημαντική ακαδημαϊκή και επαγγελματική εμπειρία στον τουρισμό και τη δημόσια διοίκηση. Απόφοιτος Διοίκησης Τουρισμού με μεταπτυχιακές σπουδές στη Διοίκηση Υπηρεσιών και σήμερα υποψήφιος διδάκτορας στον τομέα της δημόσιας διοίκησης και του τουρισμού, έχει υπηρετήσει επί έντεκα χρόνια στην Ολυμπιακή Αεροπορία, ενώ από το 2009 ανήκει στο δυναμικό του Ελληνικού Οργανισμού Τουρισμού και του Υπουργείου Τουρισμού. Έχοντας διατελέσει Διευθυντής Πελοποννήσου του ΕΟΤ και σήμερα Προϊστάμενος Ελέγχου και Τουριστικής Ανάπτυξης Θεσσαλίας, γνωρίζει σε βάθος τόσο τις δυνατότητες όσο και τα όρια της κρατικής παρέμβασης στον τομέα των μεταφορών και του τουρισμού.
Πηγη: https://kalymnos-news.gr/
