Κρίσιμη Σύνοδος στις 7-8 Ιουλίου στην Άγκυρα – Η Αθήνα έχει στόχο να προβάλει τον κρίσιμο ρόλο των διευκολύνσεων που παρέχει στις ΗΠΑ, να τονίσει τον παραλογισμό του casus belli και να κάνει σαφές πως η Τουρκία δεν μπορεί να μετάσχει στην ευρωπαϊκή άμυνα, αν συνεχίσει την επιθετική της στάση
Η αντίστροφη μέτρηση για τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Αγκυρα, που θα δώσει την ευκαιρία για ένα ξεκαθάρισμα των ανοιχτών λογαριασμών μεταξύ των Ευρωπαίων συμμάχων και των ΗΠΑ και θα κρίνει το ίδιο το μέλλον και την ταυτότητα της Συμμαχίας, έχει ήδη ξεκινήσει, ενώ προσπάθεια να παρεμβληθεί στην εξίσωση καταβάλλει η Τουρκία, εμφανιζόμενη ως ειρηνοποιός ακόμη και στο εσωτερικό του ΝΑΤΟ.
Στις 7-8 Ιουλίου η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ, που για δεύτερη φορά μετά το 2004 γίνεται στην Τουρκία, αποτελεί μία από τις κρισιμότερες συνόδους μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, καθώς το ΝΑΤΟ, με ανοιχτό το μέτωπο της Ουκρανίας και τις απειλές ασφαλείας να πυκνώνουν στα «σύνορά» του, θα πρέπει να αναζητήσει μια νέα ισορροπία στη διατλαντική συνεργασία, μετά τις εμπρηστικές παρεμβάσεις του Ντόναλντ Τραμπ και την αμφισβήτηση ακόμη και της ίδιας της αναγκαιότητας ύπαρξης της Ατλαντικής Συμμαχίας.
Οι επιθέσεις του Αμερικανού προέδρου, που θα είναι και πάλι ο αδιαμφισβήτητος «σταρ» της συνόδου, εναντίον των συμμάχων στο ΝΑΤΟ, η διεκδίκηση της Γροιλανδίας, η απειλή ακόμη και για αποχώρηση από τη Συμμαχία και πάντως η δηλωμένη πρόθεση περιορισμού της αμερικανικής συνδρομής και συμμετοχής στην ευρωπαϊκή ασφάλεια, έχουν ρίξει βαριά τη σκιά τους στην προετοιμασία αυτής της Συνόδου Κορυφής. Καθώς, πέραν του κλίματος που έχει δημιουργηθεί, κανείς δεν μπορεί να προβλέψει μία από τις συνήθεις αντιδράσεις του στη σύνοδο που θα μπορούσε είτε να βελτιώσει την ατμόσφαιρα είτε να πυροδοτήσει μια μεγαλύτερη ρήξη.
Η ατζέντα της συνόδου
Η Σύνοδος Κορυφής, που θα πραγματοποιηθεί στο συγκρότημα της τουρκικής προεδρίας στο Bestepe της Αγκυρας, πρόκειται, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, να εστιάσει στις αμυντικές δαπάνες και στην αμυντική βιομηχανία, ενώ αναμένεται να αποτυπωθεί και η αντίληψη για το λεγόμενο «ευρωπαϊκόΝΑΤΟ». Επίσης, ψηλά στην ατζέντα είναι και το θέμα της Ουκρανίας και ο επιμερισμός του κόστους για τη στήριξη της άμυνάς της, στο οποίο δίνουν προτεραιότητα οι Ευρωπαίοι.
Πάντως, ακόμη δεν έχει αρχίσει το σκληρό παζάρι για τη διαμόρφωση του κειμένου της τελικής Δήλωσης των 32 ηγετών της Συμμαχίας, το οποίο αναμένεται να κορυφωθεί μέχρι και την τελευταία στιγμή. Σύμφωνα με πληροφορίες, πάντως, και αυτή η Declaration της Συνόδου Κορυφής θα είναι ένα σύντομο κείμενο, όπως ήταν και πέρυσι στη Σύνοδο Κορυφής της Χάγης, με μόλις πέντε παραγράφους.
Ηδη οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι έχουν σηκώσει το γάντι, καθώς τα αρνητικά μηνύματα της Ουάσινγκτον έδωσαν το έναυσμα για τη μεγάλη αφύπνιση της Ε.Ε., με την οδυνηρή διαπίστωση ότι χωρίς «σκληρή ισχύ» η δυνατότητα της Ευρώπης να έχει βαρύνοντα γεωπολιτικό ρόλο είναι περιορισμένη. Ετσι, η απότομη «ενηλικίωση» της Ευρώπης, στην οποία οδηγεί ο απομονωτισμός και η εχθρική στάση του Αμερικανού προέδρου, έχει βάλει τα θεμέλια στο χτίσιμο της στρατηγικής αυτονομίας της. Μια διαδικασία δύσκολη, χρονοβόρα και με τεράστιο κόστος, καθώς η ανάπτυξη αμυντικών δυνατοτήτων, συμπληρωματικών σε πρώτη φάση της αμερικανικής συνεισφοράς, δεν είναι εύκολη υπόθεση.
Η συνεισφορά των ΗΠΑ σε τομείς όπως η πυραυλική άμυνα, ο εναέριος ανεφοδιασμός, οι επιχειρησιακές πληροφορίες και η δορυφορική τεχνολογία θα χρειαστεί πολύ χρόνο και μεγάλες επενδύσεις για να αντικατασταθούν και υποχρεωτικά για ένα σημαντικό διάστημα θα παραμείνει αυτή η εξάρτηση από τις δυνατότητες των Αμερικανών.
Οι Ευρωπαίοι είναι αντιμέτωποι με μια μετατόπιση των ΗΠΑ, που αισθάνονται άβολα στον πόλεμο της Ουκρανίας, με τον πρόεδρό τους να μη βλέπει ως εχθρό τον Βλαντιμίρ Πούτιν. Οι ΗΠΑ θέλουν να στραφούν στον Ινδο-Ειρηνικό, αλλά έχουν κολλήσει προς το παρόν στη Μέση Ανατολή και στο Ιράν.
Η τελευταία μεγάλη κρίση μεταξύ Ουάσινγκτον και Ευρωπαίων συμμάχων προκλήθηκε με αφορμή το Ιράν και την άρνηση, όπως εξέλαβε την απροθυμία των συμμάχων ο κ. Τραμπ, να βοηθήσουν τον μεγάλο σύμμαχό τους στην επιλογή που έκανε για την επίθεση στο Ιράν. Το επεισόδιο αυτό έδειξε βεβαίως τον τρόπο με τον οποίο ο ίδιος αντιλαμβάνεται μια συμμαχία, στην οποία θεωρητικά συμμετέχουν όλοι ισότιμα και λαμβάνουν από κοινού αποφάσεις που αφορούν τη συλλογική άμυνα.
Απόσυρση στρατευμάτων
Η απόφασή του να αποσύρει 5.000 στρατιώτες από τη Γερμανία, αλλά και η αποκάλυψη του «Spiegel» για σημαντική μείωση των αμυντικών δυνατοτήτων που θα διαθέτουν οι ΗΠΑ για τις ανάγκες της συλλογικής άμυνας έχουν προκαλέσει σοβαρό προβληματισμό στα μέλη της Συμμαχίας.
Σύμφωνα με το «Spiegel», ο απεσταλμένος του υπουργού Αμυνας των ΗΠΑ, Πιτ Χέγκσεθ, ενημέρωσε ανώτερους αξιωματούχους των κρατών-μελών σχετικά με το σχέδιο στην έδρα του ΝΑΤΟ, στις Βρυξέλλες, την περασμένη εβδομάδα. Σύμφωνα με τις πληροφορίες αυτές, ο αριθμός των αμερικανικών μαχητικών αεροσκαφών που διατίθενται πρόκειται να μειωθεί κατά 1/3, το Αμερικανικό Ναυτικό θα διαθέτει λιγότερα αντιτορπιλικά στο ΝΑΤΟ, ενώ οι ΗΠΑ δεν σκοπεύουν πλέον να παρέχουν υποβρύχια στη Συμμαχία.
Μέχρι τον Ιούλιο βεβαίως αποτελεί μεγάλο ερωτηματικό τι θα έχει συμβεί στον πόλεμο του Ιράν. Εάν έχουν ευοδωθεί οι ειρηνευτικές προσπάθειες, τότε θα είναι πολύ εύκολη μια συμφιλιωτική κίνηση προς τον πρόεδρο Τραμπ, με την ανάληψη, με ευθύνη του ΝΑΤΟ και συμμετοχή Ευρωπαίων εταίρων, μιας ναυτικής αποστολής που θα επιτηρεί την εφαρμογή της όποιας συμφωνίας στα Στενά του Ορμούζ και τη διασφάλιση της ασφάλειας της ελεύθερης ναυσιπλοΐας. Εξάλλου, έχει ήδη γίνει η προκαταρκτική εργασία με τις πρωτοβουλίες της Γαλλίας και της Βρετανίας.
Ακόμη, η προβολή της μεγάλης κλίμακας αγοράς αμερικανικών οπλικών συστημάτων από τις ευρωπαϊκές χώρες μπορεί να λειτουργήσει κατευναστικά στον πρόεδρο των ΗΠΑ, ο οποίος θα ήθελε να προβάλλει και στο εσωτερικό της χώρας του αυτό το όφελος για την αμερικανική αμυντική βιομηχανία.
Η Αθήνα, που έχει κρατήσει ισορροπίες στη διατλαντική αντιπαράθεση παρά το γεγονός ότι συμμετέχει ενεργά στην προώθηση της «στρατηγικής αυτονομίας» της Ε.Ε., δεν προτίθεται να εμπλακεί σε διμερείς αντιπαραθέσεις στη Σύνοδο Κορυφής, αλλά ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης αναμένεται να τονίσει τον παραλογισμό της απειλής πολέμου από ένα κράτος-μέλος εναντίον άλλου, καθώς και τα προβλήματα που δημιουργεί αυτή η πολιτική στην κρίσιμη νοτιοανατολική πτέρυγα του NATO.
Η ελληνική πλευρά θεωρεί ότι σε αυτή τη Σύνοδο Κορυφής πρέπει να προβάλλει τον κρίσιμο ρόλο των διευκολύνσεων που παρέχει στις Ηνωμένες Πολιτείες και στο NATO τόσο στον πόλεμο του Ιράν και στη στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ στην Ανατολική Μεσόγειο όσο και στην ενεργειακή ασφάλεια των χωρών της Ανατολικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Και σε αυτή την αξιοπιστία ως συμμάχου θα κινηθούν όλες οι ελληνικές τοποθετήσεις, καθώς αυτό είναι κάτι που εκτιμάται και από την Ουάσινγκτον.
Οι τουρκικές επιδιώξεις
Εν όψει της Συνόδου Κορυφής, όμως, η Αγκυρα δείχνει να θέλει να μεγιστοποιήσει τα οφέλη από τη φιλοξενία της συνόδου και ήδη η κινητοποίηση της κυβέρνησης, αλλά και φιλικών προς αυτήν think tanks και ΜΜΕ, είναι προς αυτή την κατεύθυνση.
Η Τουρκία επιχειρεί να αναδείξει τον σημαντικό ρόλο της εντός του ΝΑΤΟ ως η χώρα με τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό, τα επιτεύγματα της αμυντικής βιομηχανίας της, αλλά και την κρίσιμη γεωπολιτική θέση της ώστε να εξασφαλίσει τη χωρίς όρους εμπλοκή της στο μεγάλο εγχείρημα της Ευρωπαϊκής Αμυνας και Ασφάλειας.
Και παρά την καχυποψία που υπάρχει, είναι σαφές ότι αρκετές ευρωπαϊκές χώρες δείχνουν να συμφωνούν με το επιχείρημα της Αγκυρας ότι σε αυτούς τους δύσκολους καιρούς είναι η μόνη που μπορεί να καλύψει τα κενά που δημιουργούν οι νέες προκλήσεις ασφαλείας είτε στην Ουκρανία είτε στη Μέση Ανατολή, καθώς και η αποστασιοποίηση των ΗΠΑ. Σε ό,τι αφορά την αμυντική βιομηχανία της, ήδη με διμερείς συμφωνίες με αρκετές ευρωπαϊκές χώρες εισπράττει ένα σημαντικό φιλέτο των ευρωπαϊκών αμυντικών εξοπλισμών.
Ωστόσο, αυτό δεν αρκεί στην Τουρκία και στον Ταγίπ Ερντογάν, που θέλουν αυτή η συγκυρία να εδραιώσει τη θεσμική μακροπρόθεσμη εταιρική σχέση με την Ε.Ε. στον τομέα της Αμυνας, αλλά και να προωθηθούν αιτήματα όπως η αναβάθμιση της Τελωνειακής Ενωσης με την Ε.Ε..
Αυτό σημαίνει βεβαίως ότι θα πρέπει να παρακαμφθούν οι ελληνικές και κυπριακές αντιδράσεις και το βέτο που υπάρχει σε κάθε προσπάθεια εν λευκώ αναβάθμισης των ευρωτουρκικών σχέσεων.
Πολύ περισσότερο σε ό,τι αφορά την ευρωπαϊκή ασφάλεια και άμυνα, είναι προφανές ότι για την Ελλάδα και την Κύπρο αποτελεί την απόλυτη κόκκινη γραμμή η συμμετοχή της Τουρκίας ενόσω διατηρεί την αναθεωρητική πολιτική της «Γαλάζιας Πατρίδας», το casus belli, τις «γκρίζες ζώνες» και συνεχίζει να κατέχει παράνομα έδαφος της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Οι διατυπώσεις στην τελική δήλωση των ηγετών σχετικά με την αμυντική βιομηχανία είναι κάτι που έχει σημάνει συναγερμό και στην Αθήνα, ώστε να αποτραπεί κάθε προσπάθεια να μπει από το παράθυρο η Τουρκία στην ευρωπαϊκή άμυνα. Οι ελληνικές θέσεις έχουν γνωστοποιηθεί εγκαίρως σε όλα τα επίπεδα, αλλά η πίεση από την Αγκυρα και χώρες που τη στηρίζουν θα συνεχιστεί μέχρι την τελευταία στιγμή.
Η Τουρκία πιθανότατα θα επιχειρήσει να απαιτήσει ad hoc ρυθμίσεις στη συζήτηση που γίνεται για τον συντονισμό των επιχειρήσεων και των δυνατοτήτων μεταξύ του ΝΑΤΟ και της Ε.Ε. Παρά την πίεση που υπάρχει κάθε φορά σε αυτό το ζήτημα, είναι προφανές ότι προέχει -και αυτό προβάλλει η Αθήνα- η αυτονομία στη λήψη αποφάσεων του κάθε οργανισμού.
Αρση κυρώσεων
Για την Αγκυρα όμως, η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ έχει εξαιρετική σημασία και για έναν ακόμη λόγο. Ο Τούρκος πρόεδρος θα επιδιώξει να αναδείξει τον βαρύνοντα ρόλο της χώρας του προκειμένου να πείσει και τον Ντόναλντ Τραμπ ότι πλέον θα πρέπει να αποκατασταθούν πλήρως οι αμερικανοτουρκικές σχέσεις με την άρση των κυρώσεων που έχουν επιβληθεί με τη νομοθεσία CAATSA.
Η Τουρκία και ο κ. Ερντογάν, για λόγους όχι μόνο επιχειρησιακούς αλλά και συμβολικούς, επιδιώκουν το ξεμπλοκάρισμα των F-35, αλλά και την απόκτηση 40 μονάδων F-16 Block 70.
Ενώ ιδιαίτερα σημαντική για την ίδια την αξιοπιστία της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας είναι και η προμήθεια 80 κινητήρων General Electric F110-GE-129 που θα τροφοδοτήσουν τα πρώτα 40 τουρκικά μαχητικά ΚΑΑΝ.
Βεβαίως, ο κ. Τραμπ δεν αποφασίζει μόνος του για όλα αυτά, και το Κογκρέσο προς το παρόν, παρά τις ρωγμές που έχουν δημιουργηθεί στο φιλοϊσραηλινό λόμπι, παραμένει ακόμη εξαιρετικά επιφυλακτικό, αν όχι εχθρικό, προς την Τουρκία και τον Τούρκο πρόεδρο. Διότι η επαμφοτερίζουσα στάση του στον πόλεμο του Ιράν, η καθαρή υποστήριξη της Χαμάς και της Χεζμπολάχ, η στενή σχέση με τον Ρώσο πρόεδρο, το φλερτ με τους BRICS, καθώς και ο φανατισμός του εναντίον του Ισραήλ δημιουργούν ένα όχι θετικό κλίμα για την Τουρκία στις ΗΠΑ.
Εξάλλου, δεν πέρασε απαρατήρητο την περασμένη εβδομάδα ότι ο Αμερικανός πρόεδρος επικοινώνησε μεταξύ άλλων ηγετών της Μέσης Ανατολής και με τον κ. Ερντογάν για να συζητήσει τις επόμενες κινήσεις σε σχέση με το Ιράν, αλλά συγχρόνως ζήτησε όλες οι χώρες να συνυπογράψουν τις Συμφωνίες του Αβραάμ μετά τη λήξη του πολέμου. Και αυτή η έκκληση απευθυνόταν και προς τον κ. Ερντογάν, για τον οποίο πλέον ο «ιερός πόλεμος» εναντίον του Ισραήλ και του Μπέντζαμιν Νετανιάχου έχει γίνει ταυτοτικό στοιχείο της πολιτικής ύπαρξής του.
