Άρθρο της Μαίρης Τριανταφυλλοπούλου για το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό
Βιωσιμότητα ή συρρίκνωση; Η Κως απέναντι στο νέο χωροταξικό
Η παρουσίαση του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό επαναφέρει στο προσκήνιο ένα κρίσιμο ερώτημα: τι σημαίνει πραγματικά βιώσιμη ανάπτυξη για έναν ώριμο τουριστικό προορισμό;
Για τους ανθρώπους της φιλοξενίας — και ιδιαίτερα για νησιά όπως η Κως — αρκετές από τις προβλέψεις του νέου πλαισίου όχι μόνο δεν δίνουν σαφείς απαντήσεις, αλλά δημιουργούν ακόμη περισσότερες αβεβαιότητες.
Στο επίκεντρο βρίσκεται ο περιορισμός της δυναμικότητας των ξενοδοχειακών μονάδων. Η ρύθμιση παρουσιάζεται ως περιβαλλοντικά ορθολογική επιλογή, με στόχο τον έλεγχο της τουριστικής ανάπτυξης. Ωστόσο, εγείρεται μια βασική απορία: είναι πράγματι πιο βιώσιμο ένα μοντέλο που ευνοεί τη διάχυση μικρών μονάδων, αντί για λιγότερες, οργανωμένες και μεγαλύτερες επενδύσεις;
Αν ένας επενδυτής διαθέτει ενιαία έκταση σε περιοχή υψηλής τουριστικής πίεσης στην Κω, είναι λογικό να ωθείται στη δημιουργία πολλών μικρών αναπτύξεων αντί μίας ενιαίας μονάδας; Είναι περιβαλλοντικά «ήπιο» να πολλαπλασιάζονται οι ανάγκες ύδρευσης, αποχέτευσης και ενεργειακής τροφοδοσίας; Και τελικά, είναι πιο αποτελεσματική η διαχείριση διάσπαρτων εγκαταστάσεων σε σχέση με ένα οργανωμένο συγκρότημα;
Η απάντηση συνδέεται άμεσα με την έννοια των οικονομιών κλίμακας. Δεν πρόκειται απλώς για έναν οικονομικό όρο, αλλά για βασική προϋπόθεση ενός ανταγωνιστικού τουριστικού προϊόντος. Σε ένα διεθνές περιβάλλον όπου η Κως ανταγωνίζεται οργανωμένους προορισμούς του εξωτερικού, η δυνατότητα επένδυσης σε ποιοτικές υπηρεσίες, σύγχρονες υποδομές και ουσιαστικές βιώσιμες πρακτικές απαιτεί συγκεκριμένη κλίμακα.
Η Κως δεν αποτελεί μια αφηρημένη έννοια στον σχεδιασμό πολιτικών. Είναι ένας προορισμός με μακρά πορεία στον τουρισμό, με ποικιλία επιχειρήσεων, με σημαντικές επενδύσεις και μια τοπική οικονομία που στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στον κλάδο της φιλοξενίας. Ταυτόχρονα, εξακολουθεί να διαθέτει προοπτικές εξέλιξης και σαφή ανάγκη αναβάθμισης των υποδομών της.
Αν όμως το νέο πλαίσιο οδηγήσει ουσιαστικά σε περιορισμό της ανάπτυξης και του εκσυγχρονισμού οργανωμένων μονάδων, ενώ παράλληλα ενισχύσει έμμεσα τη μικρής κλίμακας και διάσπαρτη δόμηση, τότε δύσκολα μπορεί να χαρακτηριστεί βιώσιμο. Το πιθανότερο αποτέλεσμα θα είναι μεγαλύτερη πίεση στις υποδομές, περαιτέρω διάχυση της δόμησης και αποδυνάμωση της συνοχής του τουριστικού προϊόντος.
Παράλληλα, δεν μπορεί να αγνοηθεί ότι η δημόσια συζήτηση γύρω από τη βιωσιμότητα συχνά παραμένει θεωρητική. Η πραγματικότητα της τουριστικής δραστηριότητας είναι πολύ πιο σύνθετη: περιλαμβάνει ενεργειακό κόστος, μισθούς, φορολογία, ασφαλιστικές εισφορές, επενδύσεις, αλλά και τη συνεχή προσπάθεια διατήρησης θέσεων εργασίας και στήριξης της τοπικής κοινωνίας καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους.
Είναι εύκολο να διατυπώνονται γενικές αρχές από απόσταση. Πολύ δυσκολότερο είναι να εφαρμοστούν σε έναν πραγματικό νησιωτικό τόπο, με συγκεκριμένες ανάγκες, περιορισμούς και ιδιαιτερότητες.
Η Κως προφανώς χρειάζεται κανόνες. Χρειάζεται όμως κανόνες που να βασίζονται σε πραγματικά δεδομένα και όχι σε οριζόντιες προσεγγίσεις. Χρειάζεται ουσιαστικές μελέτες φέρουσας ικανότητας, που να λαμβάνουν υπόψη κρίσιμες παραμέτρους όπως οι υδάτινοι πόροι, η ενέργεια και η διαχείριση απορριμμάτων. Χρειάζεται επίσης έναν σχεδιασμό που να προκύπτει μέσα από ουσιαστικό διάλογο με την τοπική κοινωνία και τους επαγγελματίες του κλάδου.
Αυτό που δεν χρειάζεται είναι μια οριζόντια προσέγγιση που περιορίζει την οργανωμένη επενδυτική δραστηριότητα, αφήνοντας ταυτόχρονα χώρο σε πιο αποσπασματικές μορφές ανάπτυξης. Δεν χρειάζεται πολιτικές που αγνοούν τα οικονομικά χαρακτηριστικά του προορισμού. Και σίγουρα δεν χρειάζεται θεωρητικές λύσεις που δεν μπορούν να εφαρμοστούν στην πράξη.
Η βιωσιμότητα δεν ταυτίζεται με τη συρρίκνωση της ανάπτυξης. Αντίθετα, προϋποθέτει οργάνωση, στοχευμένες επενδύσεις και ισορροπία ανάμεσα στην περιβαλλοντική προστασία και την οικονομική δραστηριότητα.
Στην περίπτωση της Κω, το διακύβευμα είναι σαφές: να διατηρηθεί η ανθεκτικότητα του προορισμού, χωρίς να ανακοπεί η δυνατότητά του να εξελίσσεται.
Μαίρη Τριανταφυλλοπούλου
