Οι Μαρμαρίτες Γράφει η Ξανθίππη Αγρέλλη

Οι Μαρμαρίτες

Γράφει η Ξανθίππη Αγρέλλη     Κως  -4/1/2026-

Μπορεί ο Γεννάρης, να μας φιλοδώρησε με αρκετό κρύο και χιονόνερο, η γιαγιά όμως δίπλα στο τζάκι, ετοιμάζει τους ζεστούς  μαρμαρίτες.  (Στη Λήμνο, τους λένε και Φωτόπιτες)  Ήρθανε τα Φώτα και ο Φωτισμός’ και φυσικά  οι νηστίσιμοι μαρμαρίτες στο νησί μας, κυρίως στην Αντιμάχεια,  Κέφαλο και Καρδάμαινα.                 Πολλοί   Πολιτιστικοί Σύλλογοι, όπως ο Σύλλογος Πρόοδος στην Αντιμάχεια,  ξαναζωντανεύουν το έθιμο  μέσα στο λαογραφικό παραδοσιακό σπίτι.                          Οι μαρμαρίτες γίνονται  στο μάρμαρο, εξ ου και το όνομα, αλλά σήμερα πολλές νοικοκυρές τους ψήνουν και σε αντικολλητικό  τηγάνι.                                                   Σε μια πήλινη λεκάνη, η γιαγιά θα  βάλει τέσσερα φλιτζάνια αλεύρι, λίγη μαγιά και ενάμισι  φλιτζάνι ζεστό νερό. Αφήνει τον χυλό να φουσκώσει ενώ ετοιμάζει πάνω στον σιδερένιο τρίποδα, ένα καθαρό λευκό μάρμαρο.  Η φωτιά στο τζάκι είναι  αρκετή, για να ζεσταθεί το μάρμαρο και  να πυρώσει. Τότε  κουταλιά,  κουταλιά η γιαγιά, θα ρίξει επάνω τον παχύρευστο χυλό και θα γίνουν  οι στρογγυλοί, σαν σφουγγάρι, αφράτοι μαρμαρίτες. Αφού τους περιλούσει με αρκετό μέλι ή σιρόπι και κανέλλα σε σκόνη, η γιαγιά  θα τρατάρει τα παιδιά, που αποβραδίς λένε τα  Κάλαντα των Φώτων.       ‘Ο μήνας έχει σήμερα, 5 Ιανουαρίου και όλοι μας εορτάζουμε, τα Φώτα του Κυρίου.’                               Ημέρα νηστείας η παραμονή των Φώτων, η ημέρα των Θεοφανείων και του Μεγάλου Αγιασμού, στις  έξι Ιανουαρίου,  του πρώτου μήνα  του χρόνου. Την ημέρα αυτή οι Χριστιανοί πιστεύουν, ότι ανοίγουν οι Ουρανοί και ό, τι  καλό ζητήσουν με πίστη, θα πραγματοποιηθεί.             Από την παραμονή, οι γεωργοί φροντίζουν τα ζώα, γιατί όταν τα ραντίσει ο παπάς με μικρό  Αγιασμό, αυτά δεν πρέπει να μιλήσουν και να παραπονεθούν.                         Ο  ιερέας στις πέντε του Γεννάρη,  μετά την τελετή του Μικρού Αγιασμού στην Εκκλησία,  γυρίζει και ραντίζει τα σπίτια, τους στάβλους και τα  χωράφια, με τον Μικρό Αγιασμό.  ‘Εν  Ιορδάνη βαπτιζομένου σου Κύριε ΄,  ψέλνει ο παππάς και ραντίζει με ένα ματσάκι,   βασιλικό, δυόσμο,  δεντρολίβανο ή  ένα κλαδί ελιάς.                        Τον Μικρό Αγιασμό,  οι νοικοκυραίοι τον παίρνουν στο σπίτι και τον   φυλάνε στο Εικονοστάσι.                               Τα Φώτα πίνουν τον Μεγάλο Αγιασμό, μετά από αυστηρή νηστεία και δεν τον παίρνουν σπίτι,  παρά μόνο τον Μικρό Αγιασμό. Μετά την Θεία  Λειτουργία των Θεοφανείων, του Μεγάλου Βασιλείου και την τελετή του  Μεγάλου Αγιασμού, ακολουθεί    η κατάδυση του Τιμίου Σταυρού, από τους ιερείς,  που γίνεται σε θάλασσες, λίμνες  και ποτάμια, με την συνοδεία των πιστών και με το πέταγμα  περιστεριών.   Από τους βουτηχτάδες σύμφωνα με το έθιμο, όποιος πιάσει τον Σταυρό, είναι ο τυχερός και παίρνει για ευλογία ένα χρυσό Σταυρουδάκι. Στα σπίτια το  οικογενειακό τραπέζωμα συνεχίζεται και το φαγητό είναι κοτόσουπα και ψητό κοτόπουλο, αλλά και χοιρινό στο φούρνο. Σύμφωνα με την λαϊκή παράδοση, φεύγουν οι Καλικάτζαροι και εξαφανίζονται στα έγκατα της Γης, για να μην τους ραντίσει ο παπάς.              Αναφορικά για τον καιρό, οι παλιοί λεσπέρηδες,  γεωργοί  έλεγαν. Αν  είναι τα Φώτα φωτερά, δηλαδή  ηλιόλουστα, η Λαμπρή θα έχει νερά.                              (Εφέτος το Πάσχα,  είναι στις 12 Απριλίου).                                              Ακόμα συμπλήρωναν. ‘Χαράς  τα Φώτα τα στεγνά και τις Λαμπρές βρεγμένες, που φέρνουν την καλή σοδειά.’    Καλή Χρονιά και  Χρόνια Πολλά,  στον Θεοφάνη στην Θεοφανία,  στον Φώτη  στην Φωτούλα και στον Ιορδάνη.                   Ξανθίππη Αγρέλλη