ΚΑΤΑΙΓΙΔΑ»
Το παρακάτω σύντομο «μάθημα» (γραπτό αυτή τη φορά) αφιερώνεται στον Κυριακάτικο Λαγουδιανό φίλο Βασίλη Κοσαρή που, αν και θετικών επιστημών, δείχνει θερμό ζήλο για την Γλώσσα μας.
Αν και ο χειμώνας έχει παρέλθει ημερολογιακά, το σκηνικό τού καιρού εξακολουθεί, για καλή μας τύχη, να είναι χειμωνιάτικο.(Γνωστό και από τις παροιμίες τού Μάρτη). Επομένως το σχόλιό μου παραμένει επίκαιρο. Ο λόγος για την λέξη καταιγίδα. Δεν υπάρχει άνθρωπος [u1] μικρός ή μεγάλος, γραμματισμένος ή μη, που να μην προφέρει την εν λόγω λέξη αναμεταδίδοντάς την μετά το Δελτίο Καιρού και φυσικά τους χειμερινούς μήνες. «Βροχές και καταιγίδες», «θύελλες και καταιγίδες κ.ά. παρόμοια. Λέξη πανάρχαια, που την ομιλούμε αγνοώντας την προέλευσή της. Όπως γνωρίζομε όλοι, σημαίνει θύελλα ορμητική καταβαίνουσα άνωθεν. Σύνθετη από την πρόθεση κατά, που σημαίνει κίνηση εκ των άνω προς τα κάτω, και το αιγίς-ίδος που σημαίνει: Η ασπίς του Διός, η οποία εκπέμπει τρόμον και έκπληξιν, όπως περιγράφεται δια μακρών στην Ιλιάδα του Ομήρου και έτσι πιθανόν να προέρχεται από την ίδια ρίζα από την οποίαν (προέρχεται) και το ρήμα αϊσσω που σημαίνει κινούμαι ορμητικά. Σε έργα τέχνης η αιγίς φαίνεται επί των αγαλμάτων της Αθηνάς, όχι ως ασπίς, αλλά ως βραχύς επενδύτης κεκαλυμμένος δια λεπίδων και έχων κεφαλήν Γοργόνος και θυσσάνους εξ όφεων, εξ ου και το επίθετο θυσσανόεσσα που της αποδίδεται. Προφανώς οι καλλιτέχνες θεωρούσαν την λέξιν ως παραγομένην εκ της λέξεως αίξ και ως σημαίνουσαν επενδύτην εξ αιγείου δέρματος (κοινώς από κατσικίσιο δέρμα). Όπως ετρόμαζε λοιπόν τους τότε ανθρώπους η σειόμενη ασπίδα του υετίου Διός (υετός=βροχή) ή ο ανεμιζόμενος επενδύτης της Αθηνάς, έτσι τρομάζομε και σήμερα την δυνατή θύελλα, τη φοβερή καταιγίδα. Βέβαια η σημασία των λέξεων αλλάζει στο διάβα των αιώνων, όπως συμβαίνει σ΄όλους τους εξελίξιμους οργανισμούς. Θεϊκή λοιπόν η προέλευση της λέξης που επιβιώνει μέχρι σήμερα (καιρική καταιγίδα, καταιγισμός ειδήσεων, υπό την αιγίδα (=επίσημη υποστήριξη) του… της…των…). Και δεν είναι η μόνη. Ολόκληρο το λεξιλόγιο της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας παραμένει ζωντανό και εν χρήσει, είτε ως απλό, είτε εν συνθέσει. (π.χ. νερό αλλά υδρορροή, υδροφόρος. Καράβι αλλά ναυπηγός, ναύτης. Ψάρι αλλά ιχθυοπωλείο, ιχθυόσκαλα, για να αναφέρω τρία μόνο απλά παραδείγματα). Απλώς δεν το συνειδητοποιούμε, γιατί το αγνοούμε. Η διδασκαλία της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας και ειδικότερα η προέλευση και η σημασιολογική εξέλιξη των λέξεων είναι κάτι που ενθουσιάζει μεν τους φοιτητές μας, αλλά δεν διδάσκεται δυστυχώς στο υπερ-απλουστευμένο (από αλλεπάλληλες «μεταρρυθμίσεις») εκπαιδευτικό μας σύστημα. Τονίζω για άλλη μια φορά: Αν η γνώση της Γλώσσας μας είναι τιμή για τους ξένους ανθρώπους του πνεύματος, για μας τους Έλληνες είναι παμμέγιστο χρέος. Μόνον όποιος γνωρίζει και αγαπά την Γλώσσα και την Ιστορία μας είναι συνειδητός Έλληνας. Διαφορετικά δηλώνει απλώς Έλληνας. Κατερίνα Παπαθωμά – Μαστοροπούλου.
