Η ΓΥΝΑΙΚΟΚΤΟΝΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΩΣ ΙΔΙΩΝΥΜΟ ΑΔΙΚΗΜΑ
———————————————————————————-
Αγαπητοί συμπατριώτες ενόψει της έξαρσης του φαινομένου της έμφυλης και ενδοοικογενειακής βίας και κυρίως ενόψει της αύξησης των γυναικοκτονιών, δηλαδή της πιο ακραίας μορφής του φαινομένου αυτού, έχει ξεκινήσει μια μεγάλη συζήτηση σχετικά με τη αναγκαιότητα στην θεσμοθέτηση της γυναικοκτονίας, ως ιδιώνυμου αδικήματος.
Συνεχώς πληθαίνουν οι φωνές οι οποίες αξιώνουν να αναγνωριστεί η γυναικοκτονία ως νομικός όρος και όχι απλώς ως ένας συμβολισμός στο πλαίσιο της έμφυλης βίας.
Ιδιώνυμο χαρακτηρίζεται το αδίκημα εκείνο για το οποίο προβλέπονται ιδιαίτερες ποινές σε σχέση με τα εγκλήματα της γενικής κατηγορίας, όπου αυτό υπάγεται. Ο όρος «ιδιώνυμο» χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά στο νομικό μας σύστημα το έτος 1929 με τον νόμο 4229. Ήταν ένας νόμος περί «μέτρων ασφαλείας του κοινωνικού καθεστώτος και προστασίας των ελευθεριών». Ο νόμος αυτός είχε ως στόχο την ποινικοποίηση ιδεών που κρίνονταν «ανατρεπτικές» ή «αναρχικές». Δαιμονοποίησε την κουμμουνιστική ιδεολογία με το πρόσχημα της επιδίωξης ανατροπής του κοινωνικού καθεστώτος. Ευτυχώς, από τα πρώτα επιτεύγματα της δημοκρατίας στην μεταπολίτευση, ήταν η κατάργηση αυτού του επικίνδυνου νόμου.
Σήμερα ο προβληματισμός εστιάζεται στο αν η αναγνώριση της γυναικοκτονίας ως ιδιώνυμου αδικήματος, θα αποτελέσει το εφαλτήριο για την πρόληψη και την καταστολή του φαινομένου, ή θα είναι απλά μια συμβολική κατηγοριοποίηση, χωρίς κανένα περαιτέρω ουσιαστικό αποτέλεσμα.
Μόλις πρόσφατα, η Ιταλία θέσπισε το αδίκημα της γυναικοκτονίας με τον νομικό όρο «αυτόνομο έγκλημα». Το ίδιο έκαναν λίγο πριν, η Μάλτα, η Κύπρος και η Κροατία. Στη Γαλλία την Ισπανία και το Βέλγιο, η συζήτηση παραμένει ακόμα ανοιχτή, όπως και στη χώρα μας. Από τις χώρες της Λατινικής Αμερικής, η Χιλή, η Κόστα–Ρίκα, το Ελ Σαλβαδόρ, η Γουατεμάλα, η Αργεντινή, η Δομινικανική Δημοκρατία και το Μεξικό, είναι οι χώρες που θέσπισαν την διάκριση αυτή, κυρίως επειδή στις χώρες αυτές, το φαινόμενο παρατηρήθηκε με ιδιαίτερη ένταση. Όμως, παρά την παραπάνω θεσμοθέτηση, δεν έχουν καταγραφεί, κάποια αποτελέσματα άξια λόγου.
Στη χώρα μας, το άρθρο 299 του ποινικού μας κώδικα δεν περιλαμβάνει την έμφυλη διάσταση του αδικήματος αυτού. Για τον Έλληνα νομοθέτη, οι αρχές της ισότητας απέναντι στο νόμο, της καθολικότητας των νόμων, και η αρχή της απόλυτης απαγόρευσης διακρίσεων με βάση το φύλο, αποτελούν ικανά εχέγγυα για την πρόληψη. Για τον Ελληνικό νόμο, είναι τόσο απόλυτη η προστασία της ζωής, που δεν μπορεί να χωρέσει οποιαδήποτε άλλη διακριτική ρύθμιση. Για τον Ελληνικό νόμο δεν υπάρχουν περιθώρια να στριμωχτεί άλλο αδίκημα κατά της ζωής.
Οι βασικότεροι υποστηριχτές της «γυναικοκτονίας» αντιτείνουν ότι οι λέξεις όσο και οι νομικοί ορισμοί που χρησιμοποιούμε, αλλά και ο ίδιος ο νόμος, συνθέτουν νοήματα και διαμορφώνουν κοινωνικές αντιλήψεις. Οι λεκτικοί και οι νομικοί ορισμοί δεν είναι ουδέτεροι και έχουν βαρύ πολιτισμικό φορτίο. Η νομική αναγνώριση της γυναικοκτονίας θα οδηγούσε τις διωκτικές και δικαστικές αρχές στην ειδική εξέταση της συνδρομής ή μη των σχετικών προϋποθέσεων σε κάθε επιμέρους περίπτωση και επομένως στην ορθότερη διακρίβωση, αξιολόγηση και ποινική αντιμετώπιση των γυναικοκτονιών.
Άλλη μερίδα υποστηρικτών της «γυναικοκτονίας» εισηγούνται να επιβάλλεται η βαρύτερη όλων των ποινών στον γυναικοκτόνο. Όμως στο ισχύον ποινικό δίκαιο, για την περίπτωση της ανθρωποκτονίας, προβλέπεται η βαρυτέρα ποινική κύρωση. Με δεδομένο λοιπόν ότι δεν υπάρχει μεγαλύτερη ποινή από την ισόβια κάθειρξη, μετά την κατάργηση της θανατικής ποινής, προκύπτει ανυπέρβλητο νομικό αδιέξοδο. Ενόψει δε και της Συνταγματικής ρύθμισης του άρθρου 4, όπου «οι Έλληνες είναι ίσοι ενώπιον του νόμου» και «οι Έλληνες και οι Ελληνίδες έχουν ίσα δικαιώματα», κάθε ισχυρισμός περί ύπαρξης κενού χώρου για την θεσμοθέτηση της γυναικοκτονίας ως ιδιώνυμου αδικήματος, είναι ανεδαφικός και προσκρούει ευθέως σε όλες τις παραπάνω διατάξεις.
Ακούστηκαν επίσης και κάποιες ακραίες γνώμες, που εισηγήθηκαν ότι πρέπει να αποκλείεται ρητώς και a priori στις υποθέσεις «γυναικοκτονιών», η αναγνώριση ελαφρυντικών περιστάσεων, καθώς και η επίκληση της συνθήκης της εν βρασμώ τέλεσης της πράξης. Όμως οι προσεγγίσεις αυτές αποτελούν νομικές υπερβάσεις, που δεν μπορούν να χωρέσουν στο ποινικό μας σύστημα, διότι προσκρούουν στο σύνολο των θεμελιωδών δικαιωμάτων του ανθρώπου, ανεξαρτήτως φύλου.
Στην δικαιϊκή μας τάξη, η θέση του άνδρα και της γυναίκας είναι ισότιμη. Η θέσπιση αδικήματος που θα τιμωρεί διαφορετικά τον δράστη του ιδίου εγκλήματος, επειδή φέρει την ιδιότητα του άνδρα ή και της γυναίκας, εισάγει ανεπίτρεπτη διάκριση σύμφωνα με την αρχή της ισότητας των φύλων και κρίνεται νομικά ανέντακτη στο ποινικό μας σύστημα. Έτσι δεν μπορεί να γίνει λόγος για αδίκημα «γυναικοκτονίας» ή «ανδροκτονίας» ή αντίστοιχα «παιδοκτονίας».
Στην χώρα μας, η κυρίαρχη άποψη, την οποία υιοθετούν οι περισσότεροι ποινικολόγοι και καθηγητές, αλλά και η πλειοψηφία των θεωρητικών της επιστήμης, θεωρεί ότι το ελληνικό ποινικό σύστημα προστατεύει την ανθρώπινη ζωή, ως το υπέρτατο έννομο αγαθό, χωρίς καμιά απολύτως διάκριση. Όποιος αφαιρεί μια ανθρώπινη ζωή, ανεξαρτήτως φύλου, ηλικίας ή άλλων ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του ανθρώπου, αντιμετωπίζει την εσχάτη των ποινών.
Έτσι, η εισαγωγή ενός αυτοτελούς εγκλήματος της γυναικοκτονίας, είναι ασύμβατη με το ισχύον νομοθετικό καθεστώς, με συνέπεια να μην υπάρχει ποινικό έδαφος για την αναγνώριση της γυναικοκτονίας ως ιδιώνυμου αδικήματος.
Όμως παρά τις σκέψεις αυτές, ο διάλογος παραμένει ανοιχτός. Κανένας διάλογος που σχετίζεται με την συμπεριφορά των ανθρώπων, δεν κλείνει οριστικά.
Κως 2 Μαρτίου 2026
Μανώλης Χατζηάμαλλος
Πρόεδρος Δικηγορικού Συλλόγου Κω
