Του Παναγιώτη Αποστόλου
Πολιτικού αναλυτή – αρθρογράφου
Στην Ελλάδα του 2026, ένα παράδοξο φαινόμενο διαδραματίζεται στη σχέση κράτους και μέσων ενημέρωσης: Εκατομμύρια ευρώ από κρατικά διαφημιστικά κονδύλια παραμένουν ανεκτέλεστα, ενώ παράλληλα η ελευθερία του Τύπου βρίσκεται σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα. Αυτή η σύμπτωση δεν είναι τυχαία – αποκαλύπτει έναν μηχανισμό ελέγχου που λειτουργεί μέσα από την επιλεκτική διανομή ή παρακράτηση κονδυλίων.
Τα Χρήματα που Δεν Δίνονται Ποτέ…
Ο κύκλος των κρατικών διαφημιστικών κονδυλίων έχει καταστεί ένας φαύλος κύκλος που εξυπηρετεί πολύ συγκεκριμένους σκοπούς. Κάθε χρόνο, προϋπολογίζονται εκατομμύρια ευρώ για κρατικές καμπάνιες – από την προώθηση του τουρισμού μέχρι ενημερωτικά προγράμματα. Το πρόβλημα;
Ένα μεγάλο μέρος αυτών των κονδυλίων δεν εκτελείται ποτέ. Αυτή η πρακτική δεν είναι αποτέλεσμα γραφειοκρατικής αναποτελεσματικότητας. Αντίθετα, φαίνεται να αποτελεί σκόπιμη στρατηγική: Τα κονδύλια παραμένουν στον πάγο, δημιουργώντας μια εξάρτηση των μέσων από την κυβερνητική εύνοια. Η απειλή της μη διάθεσης γίνεται εργαλείο πειθάρχησης, πιο αποτελεσματικό ακόμα και από την ίδια τη διανομή.
Η “Λίστα Πέτσα”: Το Σκάνδαλο που Εξακολουθεί…
Το σκάνδαλο της “Λίστας Πέτσα” αποκάλυψε το μέγεθος του προβλήματος. Εκατομμύρια ευρώ διατέθηκαν σε μέσα ενημέρωσης κατά τη διάρκεια της πανδημίας, με κριτήρια που παρέμειναν ασαφή. Η διαδικασία επιλογής των μέσων που θα λάμβαναν χρηματοδότηση ήταν αδιαφανής, ενώ η κατανομή των ποσών δεν ακολουθούσε καμία αντικειμενική μεθοδολογία.
Πρόσφατες αποκαλύψεις μιλούν για νέες διαθέσεις κονδυλίων – τέσσερα εκατομμύρια ευρώ για την προώθηση του Κτηματολογίου, για παράδειγμα – που ακολουθούν το ίδιο μοτίβο. Η επιλεκτική χρηματοδότηση γίνεται μέσο επιβράβευσης για τα “φιλικά” μέσα και τιμωρίας για τα “δύσκολα”!
Ελλάδα: Τελευταία στην Ευρώπη…
Το αποτέλεσμα αυτής της πολιτικής είναι καταστροφικό για την ελευθερία του Τύπου. Η Ελλάδα έχει πέσει στις τελευταίες θέσεις της Ευρώπης στους δείκτες ελευθερίας των μέσων ενημέρωσης. Η χειραγώγηση δεν είναι πλέον υποψία – είναι τεκμηριωμένη πραγματικότητα που καταγράφεται από διεθνείς οργανισμούς.
Η κατάσταση έχει επιδεινωθεί τόσο, που διεθνή μέσα αναφέρονται εκτενώς στον “προπαγανδιστικό μηχανισμό” της κυβέρνησης. Οι εκθέσεις μιλούν για συστηματική προσπάθεια ελέγχου της δημόσιας αφήγησης μέσω οικονομικών κινήτρων και αποκλεισμών.
Η “Ομάδα Αλήθειας”: Προπαγάνδα με Κρατικά Χρήματα…
Η δημιουργία της λεγόμενης “Ομάδας Αλήθειας” έρχεται να συμπληρώσει αυτόν τον μηχανισμό ελέγχου. Πρόκειται για έναν οργανωμένο μηχανισμό διάψευσης ειδήσεων που συνδέεται άμεσα με την κυβέρνηση, με στόχο να διαμορφώνει την ατζέντα και να αμφισβητεί όποια δημοσιεύματα θεωρούνται “προβληματικά”!
Ο διεθνής Τύπος έχει αναφερθεί εκτενώς σε αυτόν τον μηχανισμό, εντοπίζοντας τις συνδέσεις του με την κυβερνητική εξουσία και τον ρόλο του στη διαμόρφωση της δημόσιας γνώμης. Η “Ομάδα Αλήθειας” δεν λειτουργεί ως ανεξάρτητος fact-checker, αλλά ως εργαλείο προπαγάνδας με κρατική υποστήριξη.
Το Σκάνδαλο της “Απογευματινής”: Όταν η Παραπληροφόρηση Γίνεται Πρωτοσέλιδο…
Αν χρειαζόταν κάποια απόδειξη για το πόσο βαθιά έχει φτάσει η χειραγώγηση του Τύπου, το πρόσφατο περιστατικό με την εφημερίδα “Απογευματινή” είναι κάτι παραπάνω από ενδεικτικό – είναι αποκαλυπτικό. Η εφημερίδα δημοσίευσε πρωτοσέλιδο με εγκωμιαστικό ύφος για την υποτιθέμενη διπλωματική παρουσία του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη στο Νταβός, περιγράφοντας “ρεσιτάλ διπλωματίας”!
Το πρόβλημα; Ο Πρωθυπουργός δεν είχε πατήσει ποτέ το πόδι του στο Νταβός – βρισκόταν στα Καλάβρυτα εκείνες τις ημέρες. Αυτό δεν είναι απλό λάθος. Δεν είναι δημοσιογραφική αβλεψία. Είναι συστημική παραπληροφόρηση που δείχνει πόσο βαθιά έχει διεισδύσει ο κυβερνητικός έλεγχος στα μέσα. Όταν μια εφημερίδα δημοσιεύει fake news στο πρωτοσέλιδό της – όχι για κάποιο δευτερεύον θέμα, αλλά για την παρουσία ή απουσία του Πρωθυπουργού από μια σημαντική διεθνή σύνοδο – τότε μιλάμε για καθοδηγούμενη προπαγάνδα, όχι για δημοσιογραφία.
Το ερώτημα που προκύπτει είναι προφανές: Πώς είναι δυνατόν μια εφημερίδα να δημοσιεύσει τέτοια ψευδή είδηση χωρίς καν στοιχειώδη fact-checking και χωρίς νομικές συνέπειες και ευθύνες;
Η απάντηση βρίσκεται στο σύστημα εξάρτησης που έχουμε περιγράψει: όταν η επιβίωσή σου εξαρτάται από κρατικά κονδύλια, η δημοσιογραφική σου ευθύνη υποχωρεί μπροστά στην ανάγκη να ευχαριστήσεις αυτούς που σε χρηματοδοτούν.
Αυτό το περιστατικό είναι το αποτέλεσμα ενός συστήματος όπου τα μέσα δεν λογοδοτούν στους αναγνώστες τους, αλλά στην πηγή των κονδυλίων τους. Είναι το τίμημα που πληρώνει η δημόσια πληροφόρηση όταν τα μέσα μετατρέπονται σε όργανα προπαγάνδας.
Και το χειρότερο; Κανένας δεν τιμωρήθηκε, κανένας δεν ζήτησε συγγνώμη – η εφημερίδα συνέχισε να λειτουργεί σαν να μην συνέβη τίποτα!
Ο Θάνατος της Παραδοσιακής Τηλεόρασης…
Ταυτόχρονα, η ελληνική τηλεόραση βιώνει μια βαθιά κρίση. Τα νούμερα τηλεθέασης καταρρέουν, ιδιαίτερα στις νεότερες ηλικίες που έχουν εγκαταλείψει μαζικά τα παραδοσιακά μέσα. Τα στοιχεία για το 2026 είναι αποκαλυπτικά: η γενιά Ζ και οι millennials έχουν μεταναστεύσει στα social media και τις ψηφιακές πλατφόρμες.
Οι Έλληνες χρήστες βρίσκονται πλέον σε πλατφόρμες όπως το Instagram, το TikTok και το YouTube, όπου η πληροφόρηση είναι αποκεντρωμένη και δύσκολα ελεγχόμενη.
Αυτή η μετάβαση δημιουργεί ένα παράδοξο: τα κρατικά κονδύλια εξακολουθούν να κατευθύνονται κυρίως σε παραδοσιακά μέσα που χάνουν διαρκώς το κοινό τους, ενώ τα ψηφιακά μέσα – πιο δύσκολα στον έλεγχο – παραμένουν υποχρηματοδοτούμενα.
Η Σκληρή Πραγματικότητα…
Η εικόνα που προκύπτει είναι σκληρή: Μια τηλεόραση που αγωνίζεται να επιβιώσει, εξαρτώμενη από κρατικά κονδύλια, γίνεται ευκολότερα ελέγξιμη. Τα οικονομικά προβλήματα των παραδοσιακών μέσων τα καθιστούν ευάλωτα στον εκβιασμό – άμεσο ή έμμεσο.
Η κυβερνητική στρατηγική φαίνεται να εκμεταλλεύεται αυτή την αδυναμία: Προσφέρει οικονομική στήριξη σε όσους συμμορφώνονται και επιλεκτική παραμέληση σε όσους αντιστέκονται. Τα κονδύλια που μένουν στον πάγο δεν είναι απλώς γραφειοκρατικά λάθη – είναι μέρος ενός συστήματος που ανταμείβει την υπακοή και τιμωρεί την ανεξαρτησία.
Το Μέλλον του Δημοσιογραφικού Τοπίου…
Αυτό το σύστημα έχει μακροπρόθεσμες συνέπειες για τη Δημοκρατία. Όταν τα μέσα ενημέρωσης εξαρτώνται οικονομικά από την εκάστοτε κυβέρνηση, η δημοσιογραφική τους ανεξαρτησία υπονομεύεται.
Όταν η διανομή κρατικών κονδυλίων γίνεται με αδιαφανείς διαδικασίες, δημιουργούνται πελατειακές σχέσεις που αλλοιώνουν τον ρόλο του Τύπου ως φύλακα της Δημοκρατίας.
Η μετάβαση του κοινού στα ψηφιακά μέσα προσφέρει μια ελπίδα για περισσότερη πολυφωνία και δυσκολότερο έλεγχο της πληροφόρησης. Ωστόσο, αυτή η μετάβαση δεν είναι πανάκεια: Τα social media φέρνουν τα δικά τους προβλήματα παραπληροφόρησης και αλγοριθμικής χειραγώγησης.
Η λύση δεν είναι απλή, αλλά περνάει σίγουρα από τη διαφάνεια. Η διανομή κρατικών διαφημιστικών κονδυλίων πρέπει να γίνεται με σαφή, αντικειμενικά κριτήρια, τα οποία θα δημοσιεύονται και θα ελέγχονται. Τα μέσα που λαμβάνουν κρατική χρηματοδότηση πρέπει να αναφέρονται δημόσια, με πλήρη ανάλυση των ποσών και των λόγων επιλογής τους.
Διαφορετικά, το μέλλον του ελληνικού δημοσιογραφικού τοπίου θα συνεχίσει να καθορίζεται, όχι από την ποιότητα και την αξιοπιστία, αλλά από την κυβερνητική εύνοια. Και αυτό δεν είναι δημοσιογραφία – είναι προπαγάνδα με άλλο όνομα!!
