Το εδαφικό δείχνει αγεφύρωτο εμπόδιο για την επίτευξη ειρήνης – Τα ρωσικά στρατεύματα προσπαθούν να καταλάβουν το Ντονμπάς επί τέσσερα χρόνια, αλλά δεν τα έχουν καταφέρει – Η αμερικανική πρόταση, τα σενάρια, οι διαπραγματεύσεις
Οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ρωσία και η Ουκρανία σπάνια συμφωνούν σε οτιδήποτε. Ωστόσο, καθώς οι αντιπροσωπείες τους συναντώνται στο Άμπου Ντάμπι, στο πρώτο τριμερές ραντεβού μετά την έναρξη της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, τον Φεβρουάριο του 2022, φαίνεται να συγκλίνουν σε ένα συμπέρασμα: απομένει μόνο ένα ανοιχτό ζήτημα: το εδαφικό -και πιο συγκεκριμένα, η ανατολική ουκρανική περιοχή, που είναι γνωστή ως Ντονμπάς.
Οι δηλώσεις που προηγήθηκαν της συνάντησης δεν αφήνουν πολλά περιθώρια αισιοδοξίας. «Όλα περιστρέφονται γύρω από το ανατολικό τμήμα της χώρας μας, γύρω από τη γη» δήλωσε ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι, αναφερόμενος στη διαχρονική απαίτηση της Μόσχας να εγκαταλείψει το Κίεβο τα τμήματα του Ντονμπάς, που εξακολουθεί να ελέγχει.
Παρότι ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει αφήσει να εννοηθεί ότι μια συμφωνία βρίσκεται κοντά, ο Ζελένσκι επανέλαβε χθες ότι η Ουκρανία δεν είναι διατεθειμένη να παραχωρήσει εδάφη. Την ίδια στιγμή, από τη ρωσική πλευρά, ο σύμβουλος του Κρεμλίνου Γιούρι Ουσάκοφ ξεκαθάρισε, μετά τη συνάντησή του με τον ειδικό απεσταλμένο των ΗΠΑ, Στιβ Γουίτκοφ, ότι ούτε η Μόσχα σκοπεύει να υποχωρήσει. Προειδοποίησε μάλιστα ότι δεν μπορεί να υπάρξει μακροπρόθεσμος διακανονισμός «χωρίς επίλυση του εδαφικού ζητήματος», επαναλαμβάνοντας την απειλή ότι η Ρωσία θα συνεχίσει να επιδιώκει τους στόχους της «στο πεδίο της μάχης», μέχρι να επιτευχθεί συμφωνία.
Τι είναι, όμως, το Ντονμπάς;
Το CNN επιχειρεί να εξηγήσει τι είναι το Ντονμπάς και γιατί το επιθυμούν οι Ρώσοι όπως… ο Ντόναλντ Τραμπ τη Γροιλανδία. Πρόκειται για την ονομασία των δύο πλούσιων σε άνθρακα ανατολικών ουκρανικών περιφερειών, του Ντονέτσκ και του Λουχάνσκ, που στο παρελθόν αποτελούσαν τη βιομηχανική καρδιά της Ουκρανίας. Πρόκειται για μια περιοχή με ισχυρή χαλυβουργική παραγωγή, αναπτυγμένες μεταφορικές υποδομές και πρόσβαση στη Θάλασσα του Αζόφ μέσω ποταμών και τεχνητών καναλιών.
Παράλληλα, διαθέτει εύφορα αγροτικά εδάφη και σημαντικά ορυκτά αποθέματα, στοιχεία που ενισχύουν τη στρατηγική και οικονομική της σημασία.
Γιατί διεκδικεί ο Πούτιν το Ντονμπάς
Ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν δεν έχει κρύψει ότι θεωρεί πως η Ουκρανία δεν δικαιούται να υπάρχει ως ανεξάρτητο κράτος, αμφισβητώντας την κυριαρχία που απέκτησε το 1991, μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης. Έχει επανειλημμένα υποστηρίξει ότι Ουκρανοί και Ρώσοι ανήκουν σε μια ενιαία «ιστορική Ρωσία» και έχει κατηγορήσει, χωρίς αποδείξεις, το Κίεβο, για «γενοκτονία» ρωσόφωνων πληθυσμών.
Ιστορικά, το Ντονμπάς ήταν η πιο «ρωσική» περιοχή της Ουκρανίας, με μεγάλο ποσοστό ρωσόφωνων κατοίκων -και εκεί ακριβώς ξεκίνησε -το 2014- η προσπάθεια αποσταθεροποίησης και ελέγχου της χώρας από τη Μόσχα.
Πώς ξεκίνησε η σύγκρουση
Πριν από 12 χρόνια, η Ρωσία προσάρτησε παράνομα τη νότια ουκρανική χερσόνησο της Κριμαίας, έπειτα από μυστική στρατιωτική επιχείρηση, με τη συμμετοχή άρτια εκπαιδευμένων Ρώσων στρατιωτών χωρίς διακριτικά. Παράλληλα, άρχισε να στηρίζει φιλορώσους αυτονομιστές στο Ντονμπάς, βοηθώντας τους να καταλάβουν τμήματα των περιφερειών Ντονέτσκ και Λουχάνσκ, μαζί με τις πρωτεύουσές τους, εκμεταλλευόμενη την αδυναμία του ουκρανικού στρατού εκείνης της περιόδου.
Η Μόσχα αρνήθηκε επί χρόνια την παρουσία στρατευμάτων της στην περιοχή, όμως ΗΠΑ, ΝΑΤΟ και ουκρανικές αρχές υποστήριξαν ότι παρείχε οπλισμό, πληροφορίες, συμβουλευτική υποστήριξη και στελέχωνε με δικούς της αξιωματικούς στις τάξεις των αυτονομιστών. Επί σχεδόν οκτώ χρόνια, ο πόλεμος στο Ντονμπάς παρέμενε… κάτω από τα ραντάρ, παρά τους περίπου 14.000 νεκρούς, σύμφωνα με ουκρανικά στοιχεία.
Τον Φεβρουάριο του 2022, ο Πούτιν αναγνώρισε τις αυτοανακηρυχθείσες «Λαϊκές Δημοκρατίες» του Ντονέτσκ και του Λουχάνσκ και τρεις ημέρες αργότερα εξαπέλυσε πλήρη εισβολή στην Ουκρανία.
Η στρατιωτική εικόνα σήμερα
Το υπόλοιπο τμήμα, το οποίο η Ρωσία απαιτεί να παραδοθεί, ελέγχεται κατά τα δύο τρίτα από την Ουκρανία, ενώ το εναπομείναν ένα τρίτο, αποτελεί ζώνη σφοδρών συγκρούσεων. Το Institute for the Study of War εκτιμά ότι, με τον τρέχοντα ρυθμό προέλασης, θα χρειαστούν τουλάχιστον άλλοι 18 μήνες, για να καταλάβει η Ρωσία τα εναπομείναντα εδάφη υπό ουκρανικό έλεγχο.
Τι θα σήμαινε η απώλεια του Ντονμπάς
Ο Ζελένσκι επιμένει ότι οι μόνιμες εδαφικές παραχωρήσεις είναι αδιαπραγμάτευτες. Ακόμη και αν υπήρχε λαϊκή έγκριση -κάτι που οι δημοσκοπήσεις δεν δείχνουν- μια τέτοια συμφωνία θα παραβίαζε το Διεθνές Δίκαιο, που απαγορεύει την κατάκτηση εδαφών διά της βίας. Η Ουκρανία, με τη στήριξη των Ευρωπαίων, αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο αναγνώρισης της σημερινής πραγματικότητας στο πεδίο σε μια συμφωνία κατάπαυσης του πυρός, ώστε να σταματήσει η αιματοχυσία. Αυτό θα σήμαινε ουσιαστικά «πάγωμα» της σύγκρουσης στα υφιστάμενα μέτωπα.
Ωστόσο, η οριστική απώλεια του Ντονμπάς θα αποδυνάμωνε σοβαρά την άμυνα της χώρας. Η περιοχή φιλοξενεί τον λεγόμενο «αμυντικό δακτύλιο» βιομηχανικών πόλεων, σιδηροδρομικών γραμμών και οδικών αξόνων, που στηρίζουν την πρώτη γραμμή. Η απώλειά του θα άφηνε την ανατολική Ουκρανία εκτεθειμένη σε μελλοντική ρωσική επιθετικότητα.
Οι προτάσεις και η ζωή υπό κατοχή
Οι λεπτομέρειες της τελευταίας πρότασης δεν έχουν δημοσιοποιηθεί. Ο Ζελένσκι έχει αναφέρει ότι μια αμερικανική ιδέα προέβλεπε τη δημιουργία «ελεύθερης οικονομικής ζώνης» στα τμήματα του Ντονμπάς που ελέγχει το Κίεβο, με αντάλλαγμα εγγυήσεις ασφαλείας. Παραμένει ασαφές αν η Ρωσία θα αποδεχόταν ένα τέτοιο σενάριο.
Την ίδια ώρα, διεθνείς οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ουκρανικές αρχές και μέσα ενημέρωσης καταγράφουν σοβαρές παραβιάσεις στις ρωσοκρατούμενες περιοχές: αυθαίρετες συλλήψεις, εξαφανίσεις, βασανιστήρια, σεξουαλική βία και πλήρη καταστολή πολιτικών ελευθεριών. Έκθεση του ΟΗΕ τον περασμένο Νοέμβριο ανέφερε ότι οι ρωσικές κατοχικές αρχές συνεχίζουν να παραβιάζουν θεμελιώδεις διατάξεις του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου.
Κάτοικοι που κατάφεραν να διαφύγουν μιλούν για εξαναγκαστική αποδοχή ρωσικών διαβατηρίων, ιδεολογική κατήχηση παιδιών και βίαιες τιμωρίες κάθε μορφής αντίστασης.
