Οι γεννημένοι από το 1965 έως το 1980, που πέρασαν από έναν πλήρως αναλογικό σε έναν εντελώς ψηφιακό κόσμο, συνεχίζουν να βιώνουν διαρκείς αλλαγές στον τρόπο ζωής τους – Μιλούν οι Νίκη Κεραμέως, Καίτη Γαρμπή, Σοφία Νικολαΐδου, Κωνσταντίνος Ρήγος, Νίκος Ψαρράς, Στέφανος Δάνδολος και Σωτήρης Ευαγγέλου
Γεννήθηκε μέσα σε χρόνια σοβαρού πολιτικού αναβρασμού και εξελίξεων, μεγάλωσε με ΠΑΣΟΚ, MTV, fast food, ONΕ, με δραχμή και με ευρώ. Οταν η γενιά των σημερινών 50άρηδων-60άρηδων έβγαινε να παίξει, οι γονείς δεν ήξεραν πού ήταν τα παιδιά τους, και αρκούσε να γυρίσουν πίσω όταν άναβαν τα φώτα στους δρόμους. Η γενιά αυτή μεγάλωσε μόνη τον εαυτό της και έφυγε όσο νωρίτερα μπόρεσε από το πατρικό της. Για τη βαρεμάρα είχε συγκεκριμένη εικόνα: τα καλοκαιρινά μεσημέρια, για τις διακοπές υπήρχαν τα αργοκίνητα καράβια, για την επικοινωνία το τηλέφωνο του περιπτερά, για τις αναμνήσεις το φιλμ με τις μετρημένες λήψεις. Η γενιά αυτή εκπαιδεύτηκε στην ανθεκτικότητα, στην ευελιξία, στην υπομονή. Εχει διαφορετική σχέση με τον χρόνο, με το σημαντικό, με την εργασία, τη ζωή. Ωστόσο, στην ψηφιακή εποχή μας, μήπως αυτά τα χαρακτηριστικά δεν είναι τα αναγκαία;
Εκπαιδευμένοι στην ανθεκτικότητα
Πρόσφατα ο «Economist» αναρωτήθηκε αν η Generation X είναι η πραγματικά χαμένη γενιά, σημειώνοντας: «Μην κλαίτε για τους Millennials ή τη Gen Z· κρατήστε τον οίκτο σας για εκείνους που είναι στα 50 τους». Το αφιέρωμα εικονογραφήθηκε με έναν μεσήλικα επαγγελματία, δεσμώτη πάνω σε ένα τεράστιο Χ, που αν και στιβαρό είχε κάποιες ρωγμές. Το άρθρο εξηγούσε ότι η γενιά των σημερινών 50άρηδων-60άρηδων έχει βρεθεί σε συμπληγάδες αναφορικά με την οικονομική και επαγγελματική της εξέλιξη. Ακολούθησε μπαράζ δημοσιευμάτων για να θέσουν το ερώτημα κατά πόσο θα μπορέσει η GenX να αντιμετωπίσει τις τεχνολογικές προκλήσεις της εποχής και να ακολουθήσει τους ρυθμούς της. Κάποιοι από τους αναλυτές έσπευσαν να ξεγράψουν αυτήν τη γενιά, θεωρώντας ότι οι νεότεροι που μεγάλωσαν με τα smartphones στο χέρι έχουν αδιαμφισβήτητο αβαντάζ έναντι εκείνων που κάποτε άκουγαν να τους λένε στο ακουστικό τους: «καλέστε το μηδέν». Αυτό που ίσως διαφεύγει είναι πως η Gen X αυτο-εκπαιδεύτηκε σε όλες τις νέες τεχνολογίες, είναι η γενιά-γέφυρα μεταξύ αναλογικού κόσμου και ψηφιακού. Eχει μάθει να αλλάζει, να αναπτύσσεται, να προσαρμόζεται -όχι μία φορά, αλλά συνεχώς-, και κυρίως γνωρίζει να φαντάζεται και να ονειρεύεται. Τι λέει, όμως, η ίδια η γενιά αυτή; Πώς βλέπει τον εαυτό της, τη ζωή, την τέχνη και το μέλλον της ανθρωπότητας στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης;
Καίτη Γαρμπή / τραγουδίστρια
«Μεγαλώσαμε με σταθερό τηλέφωνο, βιντεοκλάμπ και κασέτες»
Θεωρώ τη δική μου γενιά πολύ τυχερή γιατί εμείς μεγαλώσαμε με σταθερό τηλέφωνο, τυπωμένες εφημερίδες, με βιντεοκλάμπ και κασέτες VHS, με βινύλια και κασέτες ήχου γραμμένες και άγραφες, όπου μπορούσαμε να ηχογραφήσουμε πάνω τους τραγούδια από το ραδιόφωνο κι από άλλες πηγές. Από την άλλη, εμείς πρώτοι χρησιμοποιήσαμε το Διαδίκτυο και τα emails. Εν έτει 2026 έχουμε την ικανότητα να λειτουργούμε και στα δύο συστήματα και να έχουμε την αναλογική «ρομαντική» μνήμη (εγώ γράφω ακόμα σε τετράδιο με στυλό) και ταυτόχρονα να μαθαίνουμε να χρησιμοποιούμε τις ψηφιακές νέες μεθόδους. Στην τέχνη, είμαστε στο σημείο εκείνο όπου καλλιτέχνης και μηχάνημα συνεργάζονται τέλεια. Το ΑΙ δίνει άπειρες ιδέες στους δημιουργούς κι εμείς οι τραγουδιστές ολοκληρώνουμε τη συν-δημιουργία με τη φωνή, την προσωπική αισθητική και φυσικά το συναίσθημα.
Η προστασία των προσωπικών δεδομένων και η αποφυγή της αλγοριθμικής προκατάληψης που μπορεί να δημιουργήσει αδικίες και κοινωνικές ανισότητες, αυτά είναι κρίσιμα θέματα. Γι’ αυτό θα πρέπει ο έλεγχος να παραμείνει στα ανθρώπινα χέρια και το ΑΙ απλά να προσφέρει τα εργαλεία του. Εμείς ας είμαστε αισιόδοξοι, η ηθική κρίση, οι εμπειρίες μας, η διαίσθηση, αυτά παραμένουν αποκλειστικά ανθρώπινα χαρακτηριστικά κι αυτά μας κάνουν μοναδικούς!
Σοφία Νικολαΐδου / συγγραφέας
«Δεν γράφω σε χαρτί ούτε τα ψώνια»
Μεγάλωσα με κάλο στον δείκτη του δεξιού χεριού από τον τρόπο που έσφιγγα το στυλό όταν έγραφα. Σπάνια γράφω σε χαρτί πια – ούτε καν ψώνια. Σπούδασα Κλασική Φιλολογία, όμως έκανα διδακτορικό στις Νέες Τεχνολογίες. Δεν ορρωδώ προ ουδεμιάς εφαρμογής ή πλατφόρμας, όταν όμως χρειάζεται να μπω σε τράπεζα από το κινητό, ανησυχώ μήπως κάνω κάποιο ασυγχώρητο λάθος. Η μυθιστοριογράφος Ν. Κράους,είχε πει πως τα μυθιστορήματα μοιάζουν με τα σπίτια μας: πάντα υπάρχει κάτι χαλασμένο εκεί μέσα (μια πόρτα που τρίζει, μια βρύση που στάζει). Αυτή είναι η ομορφιά της ανθρώπινης δημιουργίας. Οταν ο Τσάταρος, όπως αποκαλεί το chatgpt μια φοιτήτριά μου, θα καταφέρει να μιμηθεί τα μικρά λάθη και τις ελαφρές ανισορροπίες που κάνουν ανθρώπινη -και γοητευτική- την τέχνη, τη βάψαμε. Στα υπόλοιπα, την τεκμηριωμένη ειδησεογραφία και την ΑΙ λογοδοσία, ίσως το παιχνίδι να έχει ήδη χαθεί.
Kωνσταντίνος Ρήγος / χορογράφος – σκηνοθέτης
«Είμαστε η γενιά-γέφυρα»
Ανήκουμε σε μια γενιά που γεννήθηκε μέσα στον χρόνο και όχι στην ταχύτητα. Μια γενιά που έμαθε να περιμένει, να αναζητά, να φαντάζεται πριν βρει. Ζήσαμε την αγωνία του ραντεβού χωρίς μήνυμα επιβεβαίωσης, τη χαρά της ανακάλυψης ενός μέρους που δεν υπήρχε σε χάρτη. Ακούγαμε μουσική αγγίζοντάς την -σε δίσκους, σε κασέτες- και περιμέναμε υπομονετικά να δούμε ένα μουσικό βίντεο στην τηλεόραση, σαν μικρή τελετουργία. Μάθαμε να ψάχνουμε πληροφορίες ξεφυλλίζοντας εφημερίδες, να χανόμαστε σε βιβλιοθήκες, να συλλέγουμε αντικείμενα και εμπειρίες. Κυκλοφορούσαμε, συζητούσαμε, διαφωνούσαμε, και -το σημαντικότερο- κοιταζόμασταν στα μάτια. Αυτή η φυσική εγγύτητα μάς εκπαίδευσε όχι μόνο στη γνώση, αλλά και στην ενσυναίσθηση.
Στην αθωότητα της ανθρώπινης επαφής, προτού αυτή μεσολαβηθεί από οθόνες. Ως γενιά-γέφυρα, μάθαμε να μεταφράζουμε κόσμους: τον αργό και τον γρήγορο, τον απτό και τον ψηφιακό. Κουβαλάμε μνήμη, σύγκριση και μέτρο. Και ίσως γι’ αυτό νιώθουμε συχνά μια γλυκιά μελαγχολία: γιατί ξέρουμε τι κερδίσαμε, αλλά και τι χάθηκε για πάντα. Η Τεχνητή Νοημοσύνη φέρνει μία ακόμη επανάσταση. Μαζί της γεννιέται και η αγωνία: μέχρι πού θα φτάσουμε; Θα υπηρετεί τον άνθρωπο ή θα τον αντικαθιστά; Θα μας απελευθερώσει ή θα μας ομογενοποιήσει; Ο φόβος να μην ξυπνήσουμε σε έναν κόσμο επιστημονικής φαντασίας -ένα σύμπαν τύπου Dune, ψυχρό, άνυδρο, ελεγχόμενο- συνυπάρχει με την ελπίδα ότι η τεχνολογία θα μας επιτρέψει να επιστρέψουμε στα ουσιώδη: στη σκέψη, στη δημιουργικότητα, στη σχέση. Ισως τελικά το μέλλον να μην κριθεί από το πόσο έξυπνες θα γίνουν οι μηχανές, αλλά από το αν εμείς θα καταφέρουμε να παραμείνουμε ανθρώπινοι. Και εκεί, η γενιά-γέφυρα έχει έναν ρόλο: να θυμίζει από πού ξεκινήσαμε, για να μην ξεχάσουμε πού θέλουμε να πάμε.
Νίκη Κεραμέως/ υπ. Εργασίας & Κοινωνικής Ασφάλισης
«Η αξία της ανθρώπινης επαφής»
Η γενιά μας αποτελεί πράγματι γενιά-γέφυρα ανάμεσα στην αναλογική και την ψηφιακή εποχή. Μεγαλώσαμε σε έναν κόσμο πιο αργό, πιο γραμμικό, αλλά και πιο προβλέψιμο, και στη συνέχεια κληθήκαμε να προσαρμοστούμε σε μια ριζικά διαφορετική πραγματικότητα, όπου η ταχύτητα, η διαρκής αλλαγή και η ψηφιακή διασύνδεση έγιναν κυρίαρχες. Από έναν κόσμο όπου η γνώση, η πληροφορία και η επαγγελματική εξέλιξη έρχονταν σταδιακά και μέσα από προσωπική εμπειρία, σε έναν κόσμο στιγμιαίας μετάδοσης της πληροφορίας, ταχύτατης διεύρυνσης των γνωστικών πεδίων, διαρκούς ανάγκης απόκτησης νέων δεξιοτήτων προκειμένου να υπάρχει επαγγελματική εξέλιξη. Αυτή η διπλή εμπειρία μάς διαμόρφωσε ως μία γενιά που διατηρεί -ελπίζω- την αξία της κριτικής σκέψης και της ανθρώπινης επαφής, ενώ ταυτόχρονα ενσωματώνει την τεχνολογία ως εργαλείο και όχι ως αυτοσκοπό.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να αποτελέσει ισχυρό μοχλό προόδου, βελτιώνοντας την παραγωγικότητα, τις δημόσιες υπηρεσίες, την υγεία, την εκπαίδευση. Αρκεί βεβαίως να διασφαλίσουμε ότι θα προστατεύονται η εργασία, η ιδιωτικότητα, η ελευθερία και τελικά η δημοκρατία. Η πρόκληση της νέας εποχής δεν είναι μόνο τεχνολογική, είναι βαθιά πολιτική και ηθική. Αυτό που αναμένω -και θεωρώ χρέος μας- είναι να διαμορφώσουμε ένα πλαίσιο όπου η τεχνολογία θα υπηρετεί τον άνθρωπο, θα μειώνει ανισότητες και θα ενισχύει τις δυνατότητες της κοινωνίας, χωρίς να υποκαθιστά την ανθρώπινη κρίση και ευθύνη.
Στέφανος Δάνδολος / συγγραφέας
«Τα πληκτρολόγια που μας άλλαξαν»
Προσωπικά, από τη γραφομηχανή, με την οποία μάλιστα δυσκολευόμουν και επέλεγα το χειρόγραφο, μέχρι την έλευση των πληκτρολογίων με τα οποία επίσης δυσκολευόμουν και επέλεγα ξανά το χειρόγραφο, είδα ακόμα και τον εαυτό μου να αλλάζει, άρα λοιπόν και τη γραφή μου. Νομίζω ότι έγινα πιο λιτός στον τρόπο έκφρασης, πιο αφαιρετικός, ακόμα και στα πιο πυκνά μου κείμενα. Θεωρώ ότι η ζωή μας θα αλλάξει σε τεράστιο βαθμό τα επόμενα χρόνια.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν είναι ένας απλός βοηθός. Μπορεί να φέρει ραγδαίες εξελίξεις και επιστημονικά θαύματα. Ταυτόχρονα όμως είναι και πολύ επικίνδυνη γιατί η πληροφορία δεν είναι πάντα ακριβής. Επίσης το σίγουρο είναι ότι μεγάλες μάζες εργαζομένων θα χάσουν τη δουλειά τους και πολλοί ακόμα θα ημιαπασχολούνται.
Χρειάζεται λοιπόν σεβασμός στο μέσο αυτό, αλλά και μεγάλη προσοχή για να μην έχουμε μεταλλαγμένες κοινωνίες που χάνουν την ηθική τους προς όφελος των μηχανών.
Νίκος Ψαρράς / ηθοποιός
«Εχουμε μνήμη και προσαρμοστικότητα»
Ανήκω σε μια γενιά που έμαθε πρώτα απ’ όλα, να περιμένει και να έχει υπομονή. Από τη μία, κουβαλάμε τη μνήμη της βραδύτητας: το λάθος που δεν διορθωνόταν εύκολα, την πρόβα που έπρεπε να γίνει σωστά γιατί δεν υπήρχε άπειρο «μοντάζ», τη σχέση με τον χρόνο ως κάτι πολύτιμο. Από την άλλη, μπήκαμε στην ψηφιακή εποχή αρκετά νωρίς ώστε να μη μας τρομάζει η ταχύτητα, η διαρκής αλλαγή, η έκθεση. Στην υποκριτική αυτό μεταφράζεται σε μια μόνιμη ένταση. Εμπιστεύομαι το σώμα, τη σιωπή, το βλέμμα – όλα όσα δεν ψηφιοποιούνται. Ταυτόχρονα, όμως, καταλαβαίνω ότι το μέσο αλλάζει, ότι η αφήγηση μετακινείται, ότι ο ηθοποιός σήμερα οφείλει να είναι και παρών και ευέλικτος.
Ως γενιά-γέφυρα μάθαμε να μη δαιμονοποιούμε το καινούριο, αλλά και να μη θυσιάζουμε το ουσιαστικό στον βωμό της ταχύτητας. Ισως τελικά αυτό να είναι το μεγαλύτερό μας πλεονέκτημα: έχουμε μνήμη και προσαρμοστικότητα. Ξέρουμε από πού ερχόμαστε και δεν φοβόμαστε πού πάμε – αρκεί να μη χάσουμε τον άνθρωπο μέσα στη διαδικασία. Δεν πιστεύω ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη απειλεί. Αν η Τεχνητή Νοημοσύνη μας αναγκάσει να υπερασπιστούμε αυτά τα χαρακτηριστικά, τότε ίσως, παραδόξως, να λειτουργήσει ως καθρέφτης που μας θυμίζει ποιοι είμαστε – και ποιοι δεν θέλουμε να γίνουμε.
Σωτήρης Ευαγγέλου / executive chef
«Για μας η γνώση ερχόταν από την εμπειρία»
Το ότι ανήκω στη Gen X με διαμόρφωσε βαθιά ως μάγειρα. Εμαθα τη δουλειά στην κουζίνα με τον κλασικό τρόπο, δίπλα στον πάγκο, με πρακτική, παρατήρηση και σεβασμό στη διαδικασία. Για εμάς, η γνώση δεν ερχόταν από την οθόνη, αλλά από την εμπειρία, όπως ακριβώς συμβαίνει με ένα σωστό ριζότο, ένα καλοζυμωμένο ψωμί ή έναν ζωμό που πρέπει να σιγοβράσει ώρες για να δέσει. Οταν μπήκε η τεχνολογία στη ζωή μας, εγώ δεν την είδα σαν απειλή, αλλά σαν βοήθεια. Με βοήθησε και μέσα στην κουζίνα, γιατί έμαθα να αξιοποιώ ψηφιακά εργαλεία για έρευνα, οργάνωση, κοστολόγηση και δημιουργία μενού, χωρίς να χάσω τη μαγειρική μου ταυτότητα. Μπορώ να ακολουθώ τις σύγχρονες τάσεις, αλλά η βάση μου παραμένει η τεχνική, η γεύση και η αίσθηση του πιάτου. Αυτή η «διπλή ματιά» μου έδωσε ισορροπία και αντοχή στην επαγγελματική μου πορεία: να εξελίσσομαι συνεχώς, αλλά να κρατώ το φαγητό αληθινό, ανθρώπινο και νόστιμο.
Γιατί η μαγειρική, όσο κι αν ψηφιοποιηθεί ο κόσμος, παραμένει τέχνη των αισθήσεων και της ψυχής. Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να βοηθήσει τον μάγειρα να γίνει πιο δημιουργικός και πιο αποδοτικός. Να εμπνέει νέους γευστικούς συνδυασμούς, να μειώνει τη σπατάλη, να βελτιώνει την κοστολόγηση και να οργανώνει πιο έξυπνα τη λειτουργία μιας επαγγελματικής κουζίνας. Το μέλλον της πρέπει να είναι σαν ένα σπουδαίο πιάτο. Να έχει δηλαδή τεχνολογία στην εκτέλεση, αλλά ανθρωπιά στη γεύση.
protothema.gr/
