Ένα οικογενειακό αυτοκίνητο δέκα χρόνων βγήκε στην αγορά τον Σεπτέμβριο του 2024 σε έναν εμπορικό χώρο μεταχειρισμένων έξω από τα Ιωάννινα, με 74.000 χιλιόμετρα στο ταμπλό και τιμή λίγο κάτω από οκτώ χιλιάδες ευρώ. Ο αγοραστής, ένας τεχνικός από τη Φιλιππιάδα, το βρήκε σε καλή εξωτερική κατάσταση, με βιβλίο σέρβις και γερμανικές πινακίδες που είχαν αφαιρεθεί πρόσφατα. Ζήτησε λίγο χρόνο να το δείξει σε έναν φίλο μηχανικό πριν κλείσουν τη συμφωνία.
Ο μηχανικός εντόπισε φθορές στο εσωτερικό που δεν αντιστοιχούσαν σε εβδομήντα χιλιάδες χιλιόμετρα: το κάθισμα οδηγού φθαρμένο εκεί που ακουμπά ο μηρός, το τιμόνι γυαλισμένο στα σημεία επαφής, τα πεντάλ με λεπτά ίχνη μετάλλου. Ζήτησαν τον αριθμό πλαισίου και έτρεξαν έναν έλεγχο. Τα αρχεία TUV από τη Βαυαρία έδειχναν 198.000 χιλιόμετρα στον τελευταίο τεχνικό έλεγχο, δύο χρόνια πριν.
Αυτό το σενάριο δεν είναι ασυνήθιστο στη βορειοδυτική Ελλάδα, όπου η εισαγωγή οχημάτων από Γερμανία, Αυστρία και σποραδικά από Βουλγαρία αποτελεί σημαντικό κομμάτι της αγοράς μεταχειρισμένων. Η γεωγραφία βοηθά: η περιοχή συνδέεται με τα Βαλκάνια και η ζήτηση για φθηνότερα αυτοκίνητα από τη Δυτική Ευρώπη είναι σταθερή εδώ και χρόνια. Τα γερμανικά εισαγωγικά πωλούνται με το επιχείρημα ότι τρέχουν σε αυτοκινητόδρομο, ότι έχουν καλή συντήρηση, ότι η κατάστασή τους υπερβαίνει ό,τι βρίσκεις στη ντόπια αγορά. Σε αρκετές περιπτώσεις αυτό ισχύει. Σε αρκετές άλλες, το όχημα έχει περάσει από χέρια εμπόρων που γνωρίζουν ακριβώς τι κάνουν όταν τροποποιούν το οδόμετρο πριν το φορτηγό φύγει από το γερμανικό παράθυρο εξαγωγής.
Η αλλαγή χιλιομέτρων σε μεταχειρισμένα οχήματα είναι τεχνικά απλή υπόθεση εδώ και χρόνια. Ο ηλεκτρονικός εξοπλισμός που χρειάζεται κοστίζει λιγότερο από εκατό ευρώ και η διαδικασία δεν χρειάζεται πάνω από μισή ώρα σε κάποιον με εμπειρία. Το πρόβλημα με τα διασυνοριακά οχήματα είναι ότι η αλλαγή γίνεται στη χώρα αποστολής και το αυτοκίνητο φτάνει στην Ελλάδα με πλήρη ελληνικά έγγραφα που βγαίνουν με βάση τα στοιχεία που δηλώνει ο εισαγωγέας. Δεν υπάρχει αυτόματη συσχέτιση με τα αρχεία των ξένων ελέγχων. Ο ΚΤΕΟ ελέγχει την τρέχουσα κατάσταση του οχήματος, όχι αν τα χιλιόμετρα που γράφει αντιστοιχούν σε αυτά που έδειχνε πριν από τρία χρόνια στη Στουτγάρδη.
Ο Νίκος Τζανόπουλος, που διαχειρίζεται ένα συνεργείο στα Φιλιάτες από το 2011, λέει ότι βλέπει τέτοιες περιπτώσεις αρκετές φορές τον χρόνο. Κάποιοι πελάτες έρχονται να τον ρωτήσουν πριν αγοράσουν, κάποιοι φέρνουν το αυτοκίνητο για πρώτο σέρβις και τότε βγαίνουν τα προβλήματα. Σε ένα SUV που ήρθε πέρυσι τον Απρίλιο, τα φίλτρα ήταν αλλαγμένα πρόσφατα αλλά τα συστήματα ανάρτησης έδειχναν κόπωση που ταιριάζει με πάνω από εκατόν πενήντα χιλιάδες χιλιόμετρα, ενώ ο ιδιοκτήτης είχε πληρώσει για ένα αυτοκίνητο με ενενήντα χιλιάδες. Ο Τζανόπουλος λέει ότι η φθορά στα μηχανικά μέρη δεν ξεγελιέται εύκολα από κάποιον που ξέρει τι ψάχνει, αλλά ο μέσος αγοραστής δεν έχει λόγο να γνωρίζει τι σημαίνει η κατάσταση των τακακιών ή η λογική φθορά ενός διαφορικού.
Στα στοιχεία που δημοσιεύει η εποπτεία του στόλου οχημάτων από το Υπουργείο Υποδομών φαίνεται ότι ο ελληνικός στόλος οχημάτων αριθμεί πάνω από 5,5 εκατομμύρια επιβατικά αυτοκίνητα, με μέση ηλικία που ξεπερνά τα δεκατρία χρόνια, από τις πιο γηρασμένες κινητές μάζες στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Αυτό σημαίνει ότι η αγορά μεταχειρισμένων είναι σημαντική ανάγκη για πολλά νοικοκυριά, και ότι η διαφορά τιμής ανάμεσα σε ένα αυτοκίνητο με πενήντα χιλιάδες και ένα με εκατόν εβδομήντα χιλιάδες χιλιόμετρα μπορεί να φτάσει τις τρεις ή τέσσερις χιλιάδες ευρώ. Είναι αρκετά χρήματα για να αξίζει η παραποίηση, και αρκετά για να πονέσει κάποιος που την ανακαλύπτει αφού έχει ήδη υπογράψει.
Τα διαδικτυακά εργαλεία επαλήθευσης ιστορικού άρχισαν να γίνονται πιο προσιτά τα τελευταία χρόνια. Ένας αναλυτής δεδομένων που εργάζεται σε υπηρεσία αποκωδικοποιητή VIN carVertical ανέφερε σε συνέντευξη ότι για γερμανικά οχήματα που ελέγχονται από αγοραστές σε χώρες της νοτιοανατολικής Ευρώπης, το ποσοστό αυτών που παρουσιάζουν ανεξήγητες ασυνέπειες χιλιομέτρων ξεπερνά το ένα στα τέσσερα, αν και αυτός ο αριθμός αντανακλά τα οχήματα που ελέγχθηκαν, όχι το σύνολο της αγοράς, και δεν είναι δεδομένο ότι κάθε ασυνέπεια οφείλεται σε σκόπιμη τροποποίηση.
Η ανησυχία στην αγορά της Ηπείρου εντείνεται από ένα επιπλέον στοιχείο. Αρκετά οχήματα έρχονται μέσω ενδιαμέσων από τη Βουλγαρία ή την Αλβανία, χώρες όπου η ρύθμιση της αγοράς μεταχειρισμένων είναι λιγότερο αυστηρή από ό,τι στη Γερμανία. Κάποια από αυτά τα αυτοκίνητα έχουν αρχικά εξαχθεί δυτικά, αλλάξει χέρια στα Βαλκάνια, και μετά εισαχθεί στην Ελλάδα με σχετικά καθαρά έγγραφα που δεν αφηγούνται ολόκληρη την ιστορία. Δεν σημαίνει ότι κάθε τέτοιο αυτοκίνητο είναι πρόβλημα. Αλλά η έλλειψη ιχνηλασιμότητας είναι αρκετή για να δικαιολογεί επιφυλακτικότητα.
Ο τεχνικός από τη Φιλιππιάδα δεν αγόρασε το αυτοκίνητο από τα Ιωάννινα. Κάπου στη συζήτηση ο έμπορος ανέφερε ότι κάποιες παρανοήσεις συμβαίνουν κατά τη μεταφορά και η συζήτηση τελείωσε εκεί. Ο τεχνικός έψαξε για αρκετές εβδομάδες και βρήκε τελικά ένα παλαιότερο μοντέλο από ιδιώτη, με λιγότερα χιλιόμετρα και ιστορικό συντήρησης που μπορούσε να επαληθευτεί. Η αγορά λειτουργεί έτσι για αυτούς που ξέρουν τι ψάχνουν. Για αυτούς που δεν ξέρουν, η επόμενη συζήτηση με τον μηχανικό γίνεται συνήθως αφού το αυτοκίνητο έχει ήδη αλλάξει χέρια.
