Το υπό διαμόρφωση τουρκικό νομοσχέδιο για τη «Γαλάζια Πατρίδα» προκαλεί Αθήνα και Ευρωπαϊκή Ενωση, καθώς εκτιμάται ότι θα προσπαθήσει να θεσμοποιήσει τις διεκδικήσεις της Αγκυρας στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο – Η Ελλάδα διαμηνύει ότι δεν θα αποδεχτεί αμφισβήτηση των κυριαρχικών δικαιωμάτων
Οι αναταράξεις στην πολιτική των «ήρεμων νερών» ήρθαν τελικά προτού ακόμη δημοσιοποιηθεί το περιεχόμενο του περίφημου πλέον νομοσχεδίου που θα οριοθετεί τη «Γαλάζια Πατρίδα», ενώ το επόμενο βήμα είναι να προβλεφθεί ποια είναι τα νέα σημεία στα οποία θα δοκιμαστούν το επόμενο διάστημα οι ελληνοτουρκικές σχέσεις.
Σε μια περίοδο κατά την οποία οι εντάσεις με την Τουρκία λόγω των περιφερειακών εξελίξεων και της συνεργασίας της Ελλάδας με το Ισραήλ, της ενίσχυσης των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων αλλά και της στοιχειώδους άσκησης κυριαρχικών δικαιωμάτων της χώρας μας έδειχναν ελεγχόμενες, το νομοσχέδιο που θα φέρει προς ψήφιση στην Εθνοσυνέλευση η τουρκική κυβέρνηση θα αποτελεί την «ομπρέλα» όλων των διεκδικήσεών της εις βάρος μας, το οποίο συνιστά εκ των πραγμάτων διπλωματική κλιμάκωση που θα μπορεί να μεταφερθεί και επί του πεδίου.
Στην Τουρκία η είδηση για το νομοσχέδιο έχει οδηγήσει σε έναν πραγματικό παροξυσμό όχι μόνο μεταξύ των ακραίων εθνικιστικών κύκλων αλλά και μεταξύ συνήθως ψύχραιμων αναλυτών και δημοσιογράφων, δημιουργώντας έτσι ένα εκρηκτικό κλίμα, το οποίο θα σπεύσει να πανηγυρίσει κάθε ακραία ρύθμιση από την κυβέρνηση Ερντογάν.
Στην Αθήνα, η κυβέρνηση έχει μετρημένες αντιδράσεις -και ορθά-, καθώς το νομοσχέδιο ακόμη δεν έχει δει το φως της δημοσιότητας. Τόσο διά του ΥΠΕΞ Γιώργου Γεραπετρίτη όσο και του υπουργού Αμυνας Νίκου Δένδια έχουν σταλεί τα μηνύματα ότι η Ελλάδα δεν πρόκειται να αποδεχθεί τη «διά νόμου» αμφισβήτηση της κυριαρχίας και των κυριαρχικών δικαιωμάτων της και κάτι τέτοιο θα οδηγήσει σε σοβαρή κρίση.
Προειδοποιήσεις
Ο κ. Γεραπετρίτης, μάλιστα, μιλώντας στο Συνέδριο του Κύκλου Ιδεών, δεν απέκλεισε το ενδεχόμενο αναβάθμισης της έντασης σε περίπτωση που υπάρξει μονομερής ενέργεια από την τουρκική πλευρά, ενώ ο κ. Δένδιας, στο ίδιο συνέδριο, έσπευσε να τονίσει ότι δεν ανήκει «σε αυτούς που έχουν πιστέψει το αφήγημα των ήρεμων νερών…».
Η νομοθετική πρωτοβουλία της τουρκικής κυβέρνησης δεν έρχεται τυχαία σε αυτή τη στιγμή. Στην Αγκυρα διαπιστώνουν τους τελευταίους μήνες ότι η Αθήνα δεν σκοπεύει να παραμένει όμηρος των τουρκικών απειλών και να παγώσει έτσι κάθε άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων της στις θαλάσσιες περιοχές της. Ετσι, είδαν με αρκετή οργή να υλοποιείται επιτέλους, έπειτα από 15 χρόνια, ο νόμος 4001/2011 που προέβλεπε ως εξωτερικό όριο της ελληνικής ΑΟΖ τη μέση γραμμή (όπως την αντιλαμβάνεται η Ελλάδα βάσει του Δικαίου της Θάλασσας), μέχρις ότου βρεθεί μια συναινετική λύση με άλλα παράκτια κράτη. Η Ελλάδα χαράσσει αυτή την (προσωρινή) μέση γραμμή λαμβάνοντας φυσικά πλήρως υπόψη της την επήρεια των νησιών, καθορίζοντας έτσι τα απώτερα όρια της ελληνικής ΑΟΖ. Τα οποία φυσικά, σε μια συμφωνία ή σε μια δικαστική απόφαση, είναι προφανές ότι θα διαμορφωθούν διαφορετικά.
Βάσει αυτών των σχεδιασμών χαράχθηκαν ο Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός (ΘΧΣ), τα Θαλάσσια Πάρκα αλλά και τα οικόπεδα νοτίως της Κρήτης.
Η Τουρκία έτσι, με το νομοθέτημά της, θα προσπαθήσει να ανατρέψει αυτή την ελληνική κινητικότητα, την οποία εκλαμβάνει ως προσπάθεια επιβολής τετελεσμένων και, εφόσον επιβεβαιωθούν οι εκτιμήσεις, θα καταγράψει σε νόμο πλέον τα εξωτερικά όρια της ΑΟΖ αλλά και άλλες θαλάσσιες ζώνες στο Αιγαίο, εκεί όπου η παρουσία των νησιών δημιουργεί μια πολυσύνθετη κατάσταση.
Κυρίαρχος στόχος της γείτονος ήταν και παραμένει τις τελευταίες δεκαετίες ο περιορισμός του δικαιώματος της Ελλάδας να επεκτείνει τα χωρικά ύδατά της έως τα 12 ναυτικά μίλια και, στο πλαίσιο αυτό, έχει φορτώσει το καλάθι με πλήθος άλλων ζητημάτων ώστε να ενισχύσει τη θέση της σε μια πιθανή διαπραγμάτευση. Ετσι ξεκίνησαν και οι «γκρίζες ζώνες», οι οποίες, όμως, πλέον έχουν αποκτήσει αυτόνομη θέση στην τουρκική ατζέντα.
Η μέση γραμμή, όπως τη φαντάζεται μεταξύ των ηπειρωτικών ακτών, και η διατήρηση των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 6 ν.μ. θα προσέφεραν τελικά στην Τουρκία τη διχοτόμηση ουσιαστικά του Αιγαίου, τον σφετερισμό σημαντικού τμήματος της ελληνικής υφαλοκρηπίδας και της ελληνικής ΑΟΖ και τον εγκλωβισμό επίσης των ελληνικών νησιών σε περιοχές τουρκικής θαλάσσιας αρμοδιότητας και κυριαρχικών δικαιωμάτων. Αυτό δεν πρόκειται να γίνει αποδεκτό από καμία ελληνική κυβέρνηση.
Υπονόμευση
Είναι προφανές ότι ένας τέτοιος τουρκικός νόμος θα δημιουργήσει μείζονα προβλήματα, καθώς θα υπονομεύσει την όποια προσπάθεια διερεύνησης συναινετικών λύσεων και, κυρίως, θα θέσει παγίδες επί του πεδίου που μπορεί να εγκλωβίσουν τις δύο χώρες σε μια ακόμη και θερμή αντιπαράθεση. Και για την Τουρκία, όμως, θα προκαλέσει νέα προβλήματα στις σχέσεις της με την Ε.Ε., παρά την αλαζονική αντίληψη της Αγκυρας ότι η επιθυμία αρκετών ευρωπαϊκών χωρών για αμυντική συνεργασία μαζί της θα οδηγήσει σε παράκαμψη των ελληνικών και κυπριακών αντιδράσεων. Το επόμενο διάστημα θα υπάρξει μια σειρά δοκιμασίες στις ελληνοτουρκικές σχέσεις και εκεί φυσικά θα τεσταριστούν και οι τουρκικές προθέσεις.
Ηδη η Αγκυρα έχει βάλει με εμφατικό τρόπο το «βέτο» της σε κάθε δραστηριότητα στη θαλάσσια περιοχή ανατολικά της Κάσου, σε περιοχή της οριοθετημένης ελληνικής ΑΟΖ. Τώρα επιχειρεί να πράξει το ίδιο και στο Αιγαίο, προκειμένου, με παρενοχλήσεις πλοίων ερευνών ή πόντισης καλωδίων, να καταγράψει τις θέσεις της.
Μετά το επεισόδιο της παρενόχλησης, μέσω ασυρμάτου, του «Ocean Link» για τις εργασίες μεταξύ Αστυπάλαιας και Κω από τουρκικό πολεμικό πλοίο, στις 21 Μαΐου εκδόθηκε NAVTEX (097/26) από τον Σταθμό της Λήμνου για εργασίες του «Ocean Connector» μεταξύ Λήμνου και Θάσου, με το πλοίο να πλέει ήδη στην περιοχή, την οποία η Τουρκία έχει παράνομα συμπεριλάβει, μέσω του χάρτη του ΘΧΣ που κατατέθηκε στην UNESCO, ως περιοχή για στρατιωτικές ασκήσεις.
Διαρροές
Εφόσον το τουρκικό νομοσχέδιο περιλαμβάνει, σύμφωνα με τις διαρροές, διατάξεις που θα χαρακτηρίζουν ως τουρκικές περιοχές που σήμερα είναι διεθνή ύδατα, μέχρι και το μέσο του Αιγαίου, πολλές από τις εργασίες των συγκεκριμένων πλοίων αλλά και όσων έρθουν για αντίστοιχα έργα διασύνδεσης στο Αιγαίο θα γίνουν εντός αυτής της ζώνης, με τις άδειες που έχουν εξασφαλίσει ήδη από τις ελληνικές αρχές – και μάλιστα σε περιοχές που ανήκουν σε μη οριοθετημένη ελληνική υφαλοκρηπίδα. Πιθανόν η Αγκυρα να μπει στον πειρασμό να εφαρμόσει τον «νόμο» της παρεμβαίνοντας σε αυτές τις εργασίες μεταξύ των ελληνικών νησιών.
Ο εκ των εμπνευστών της «Γαλάζιας Πατρίδας», ναύαρχος ε.α. Τζεμ Γκιουρντενίζ, με άρθρο του που ασκεί περαιτέρω πίεση στην κυβέρνηση, ζητά στο Αιγαίο να «προσδιοριστούν ρητά και να ενσωματωθούν στο νομικό πλαίσιο τα “153 νησιά, νησίδες και βράχοι που έχουν ταξινομηθεί στο πλαίσιο του EGAYDAAK – τα οποία ενδέχεται να επηρεάσουν άμεσα τη μελλοντική οριοθέτηση της θαλάσσιας δικαιοδοσίας”», όπως λέει. Επίσης προτείνει να δημιουργηθούν ειδικές ζώνες προστασίας της αλιείας σε περιοχές που συνδέονται με αυτούς τους «αμφισβητούμενους» γεωγραφικούς σχηματισμούς.
Θεωρείται, πάντως, ακραίο σενάριο να καταγραφεί στο νομοσχέδιο ονομαστικά η λίστα των νησιών και νησίδων που η Τουρκία θεωρεί ότι δεν έχουν περιέλθει νόμιμα στην ελληνική κυριαρχία και συνεπώς είναι τουρκικά (όπως υποστήριξε για τα Ιμια), καθώς θα αποτελούσε μείζονα πρόκληση, η οποία δεν θα μπορούσε να δικαιολογηθεί ούτε έναντι της Ε.Ε. ούτε της Ουάσινγκτον.
Η επίσημη πάντως «μορφοποίηση» της θεωρίας των «Γκρίζων Ζωνών» έχει γίνει στην πολυσέλιδη έκδοση του «Αρχηγείου Ακαδημιών Πολέμου της Τουρκίας», που είχε εκδοθεί μετά το επεισόδιο των Ιμίων (1996), χωρίς έκτοτε να υπάρξει επισήμως καμία καταγραφή τους, εκτός των περιπτώσεων όπου είχε κατατεθεί ερώτηση στην Τουρκική Εθνοσυνέλευση ζητώντας από την κυβέρνηση να λάβει μέτρα για την «καταπάτηση της τουρκικής κυριαρχίας από την Ελλάδα».
Αυτό δεν σημαίνει ότι η Τουρκία δεν θα επιχειρήσει να βάλει στο νομοσχέδιο εκ του πλαγίου τις «γκρίζες ζώνες», περιγράφοντας τις γύρω από αυτές θαλάσσιες περιοχές ως περιοχές τουρκικής αρμοδιότητας και δικαιωμάτων ή ακόμη και να εντάξει σιωπηρά ελληνικές βραχονησίδες στους σχεδιασμούς για τις χρήσεις και άσκηση επιτρεπόμενων ή μη δραστηριοτήτων.
Η Τουρκία κινείται, όμως, στην κατεύθυνση της κατοχύρωσης των υποτιθέμενων δικαιωμάτων της, έχοντας στραμμένη την προσοχή της και στις εξελίξεις που δρομολογούνται μετά τον πόλεμο στο Ιράν και τα νέα δεδομένα που δημιουργούνται σχετικά με νέες οδούς μεταφοράς ενέργειας αλλά και αγαθών. Θέλει να αποτρέψει το ενδεχόμενο νέες οδοί μεταφοράς ενέργειας που θα παρακάμπτουν τα Στενά του Ορμούζ και την Ερυθρά Θάλασσα να παρακάμπτουν και το τουρκικό έδαφος, επιλέγοντας την Ανατολική Μεσόγειο. Ετσι, επιδιώκει είτε να αποκτήσει «δικαιώματα» που δεν της ανήκουν στην Ανατολική Μεσόγειο είτε να αποτρέψει τελικά την υλοποίηση τέτοιων σχεδίων προβάλλοντας την περιοχή ως πεδίο αντιπαράθεσης.
Παρά το γεγονός ότι η Τουρκία, σε μια περίοδο στρατηγικής αμηχανίας, φροντίζει να συνεχίζει το «φλερτ» με την Ευρώπη, αποβλέποντας κυρίως στην ενδυνάμωση της αμυντικής συνεργασίας και τη συμμετοχή της τουρκικής πολεμικής βιομηχανίας στη μεγάλη «πίτα» του επανεξοπλισμού της Ευρώπης, κινήσεις που θα κλιμακώνουν την αμφισβήτηση της κυριαρχίας και κυριαρχικών δικαιωμάτων της Ελλάδας και της Κύπρου θα προκαλέσουν νέα σοβαρή κρίση στις ευρωτουρκικές σχέσεις. Και παρά τα ανοίγματα των τελευταίων μηνών από την Ισπανία, την Ιταλία, τη Γερμανία, το Βέλγιο, την Πολωνία και άλλες ευρωπαϊκές χώρες προς την Αγκυρα, κρίσιμες αποφάσεις που αφορούν την Τελωνειακή Ενωση ή τη συμμετοχή στο πρόγραμμα SAFE δεν θα εξασφαλίσουν την απαιτούμενη ομοφωνία.
Διμερείς συμφωνίες
Η Τουρκία κινείται και σε άλλη κατεύθυνση, επιλέγοντας τις διμερείς συμφωνίες που έχει συνάψει ήδη με αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, αλλά αυτό δεν της αρκεί, καθώς έχει οικονομικό όφελος, δεν εξασφαλίζει όμως μια συγκροτημένη και ολιστική σχέση που θα την εντάξει a la carte στην ευρωπαϊκή άμυνα και ασφάλεια.
Είναι χαρακτηριστικό ότι στην τηλεφωνική επικοινωνία που είχαν την περασμένη εβδομάδα ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, λίγο μετά την αναφορά της ότι η Ευρώπη δεν πρέπει να εξαρτάται από την επιρροή χωρών όπως η Ρωσία, η Κίνα και η Τουρκία, από την τουρκική προεδρία δόθηκε η εικόνα μιας θετικής συζήτησης που αναγνώριζε τον σημαντικό ρόλο της Τουρκίας. Η ενημέρωση από την ίδια την πρόεδρο της Κομισιόν ανέφερε βεβαίως την εταιρική σχέση με την Τουρκία, όμως πρόσθετε ότι στη συζήτηση τέθηκαν η κατάσταση στην Ανατολική Μεσόγειο και το Κυπριακό, υπενθυμίζοντας στην Τουρκία ότι οι σχέσεις με την Ελλάδα και την Κύπρο δεν μπορούν να βγουν από την ευρωτουρκική ατζέντα.
