Οι νέοι της Κω στα κοινά και ο Δήμαρχος CEO
Εδώ και καιρό παρακολουθώ με αρκετό ενδιαφέρον τις προσπάθειες του «Ομίλου των Φίλων για την Δημοκρατία» στην προσπάθειά τους (όπως εγώ την ερμηνεύω) να αντιμετωπίσουν το υπαρκτό πρόβλημα της έλλειψης συμμετοχής των νέων στα «κοινά» του Δήμου αλλά και να προτείνουν αλλαγές στη λειτουργία του Δήμου ώστε να αντιμετωπιστούν οι παθογένειες του τωρινού συστήματος.
Εγώ, που σύντομα κλείνω τα 42 έτη ζωής, δεν θεωρούμαι ιδιαίτερα νέος στο γενικότερο πλαίσιο της κοινωνίας, όμως στο πιο συγκεκριμένο πλαίσιο της «πολιτικής ζωής» είμαι μάλλον φρέσκος. Ειδικά σε σύγκριση με τον γενικό μέσο όρο. Οπότε, νιώθω μέρος της ομάδας στόχου όλης αυτής της προσπάθειας και θέλω να καταθέσω την άποψη μου όπως αυτή δεν θα μπορούσε να διατυπωθεί σε ένα ερωτηματολόγιο.
Γιατί οι νέοι απομακρύνονται από την πολιτική
Καταρχάς, η προσπάθεια του ομίλου να λύσει τις παθογένειες του πολιτικού συστήματος, στη διαμόρφωση του οποίου τα μέλη του (σε διαφορετικό βαθμό ο καθένας) διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο, μου φαίνεται το λιγότερο πολιτικά αμήχανη και δύσκολα πειστική.
Η απαξίωση της πολιτικής διαδικασίας δεν είναι μια αφηρημένη έννοια. Προέρχεται από τη βιωματική εμπειρία των πολιτών, ειδικά σε ηλικίες όπως η δική μου και νεότερες, που έχουν συνδέσει συγκεκριμένες περιόδους διοίκησης με ένα μοντέλο διακυβέρνησης που υπονόμευσε τη συμμετοχή, αποδυνάμωσε τη συλλογικότητα και ενίσχυσε την αίσθηση ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται ερήμην της κοινωνίας.
Ανεξάρτητα από τις προθέσεις των παλαιότερων πολιτικών, τα παραπάνω είναι αδιαμφισβήτητα. Παρόλα αυτά πρέπει να τονίσουμε ότι το πολιτικό υπόβαθρο των ανθρώπων που κάνουν τις, προτάσεις δεν είναι το πιο σημαντικό αποτρεπτικό στοιχείο. Οι ίδιες οι προτάσεις προκαλούν προβληματισμούς.
Αυτό που έχω παρατηρήσει είναι ότι η ιδέα γύρω από την συμμετοχή στα κοινά, εξαντλείται κυρίως σε μια θεσμική πολιτική συμμετοχή (Δ.Σ., παρατάξεις, εκλογές) και αγνοεί την ευρύτερη έννοια των «κοινών» που σχετίζεται με τις διάφορες συλλογικότητες, τις άτυπες ομάδες, τους εθελοντές και την δράση στη βάση της κοινωνίας.
Για παράδειγμα, εγώ θεωρώ ότι η συμμετοχή των νέων συμπολιτών μου στην «Βιώσιμη Κω», στο «Μαστιχάρι Δράσης», στην «Αρωγή» της Κεφάλου, είναι ακόμη πιο σημαντική από την συμμετοχή σε δημοτικές παρατάξεις. Το ίδιο ισχύει για την ενεργοποίηση ανθρώπων του μπάσκετ, ώστε να διεκδικήσουν τα γήπεδα που τους αξίζουν και τις υποδομές που χρειάζονται. Προσθέστε και τους εθελοντές της ομάδας διάσωσης, ή τα μέλη σε τόσους πολιτιστικούς/κοινωνικούς συλλόγους, τις περιβαλλοντικές ομάδες, τους συλλόγους ατόμων με κοινά ενδιαφέροντα κ.ο.κ.
Για όλες και όλους τους παραπάνω, είναι σημαντικό να αναδείξουμε ότι η δημοκρατία δεν εξαντλείται στους θεσμούς αλλά παράγεται μέσα από κοινωνικές πρακτικές, τις οποίες και πρέπει να στηρίξουμε εκτός του διαβρωτικού πολιτικού συστήματος (όσο είναι εφικτό).
Δημοκρατία ή διοίκηση; Το μοντέλο του “Δημάρχου-CEO”
Αυτή η διαφοροποίηση στη σκέψη αντικατοπτρίζεται και στην πρόσφατη πρόταση για μία σύγχρονη λειτουργία ενός Δήμου.
Φυσικά, κανείς λογικός άνθρωπος δεν θα διαφωνήσει ότι υπάρχουν τα σοβαρά προβλήματα που αναγνωρίζει και ο όμιλος στην πρόταση του. Ούτε ότι οι δήμοι έχουν ανάγκη για περισσότερο επιστημονικό προσωπικό, καλύτερα εργαλεία και μια πιο σύγχρονη διοίκηση. Ούτε αμφισβητεί κανείς την εμπειρία των μελών του ομίλου.
Όμως η συγκεκριμένη πρόταση, στον πυρήνα της, μου φαίνεται ότι προσπαθεί να λύσει πολιτικά προβλήματα με εργαλεία εταιρικής διοίκησης. Η δική μου ανάγνωση της πρότασης οδηγεί σε ένα μοντέλο όπου ο Δήμαρχος μετατρέπεται σε CEO–manager, με ισχυρό έλεγχο της διοίκησης και της υλοποίησης, αλλά αποκομμένος από τη συλλογική διαδικασία λήψης αποφάσεων, ενώ το Δημοτικό Συμβούλιο υποβαθμίζεται σε κάτι που θυμίζει διοικητικό συμβούλιο μεγάλης ανώνυμης εταιρείας.
Φαίνεται να προτείνεται δηλαδή μια τεχνοκρατικοποίηση του Δήμου η οποία έχει το σημαντικό ρίσκο να μειώσει την πολιτική σε management, να περιορίζει την σύγκρουση και την διαβούλευση και να μειώσει την δημοκρατία ακόμη και αν αυξήσει την αποτελεσματικότητα σε ορισμένους τομείς. Ακόμη κι αν στο μυαλό τους οι άνθρωποι του ομίλου έχουν κάτι διαφορετικό από αυτό που καταλαβαίνω εγώ, η προσέγγιση τους στην προσπάθεια βελτίωσης της λειτουργίας του Δήμου δείχνει πολλά για το πώς αντιλαμβάνονται τα πράγματα.
Μιλούν δηλαδή για ένα μοντέλο κατά βάση θεσμικό, που λειτουργεί «από πάνω προς τα κάτω», με έμφαση σε ρόλους και δομές και την λογική ότι «αν φτιάξουμε το σύστημα θα έρθουν και οι νέοι».
Αντίθετα, αυτό που χρειάζεται ο Δήμος μας είναι ένα μοντέλο κατά βάση κοινωνικό, που λειτουργεί «από κάτω προς τα πάνω», με έμφαση σε κοινωνικές πρακτικές και στις τοπικές κοινότητες και την λογική ότι «αν ενεργοποιηθεί η κοινωνία, θα αλλάξει και το σύστημα».
Οι νέοι δεν έχουν απομακρυνθεί από την πολιτική ζωή επειδή δεν έχουν χρόνο. Έχουν απομακρυνθεί κυρίως γιατί έχουν χάσει την εμπιστοσύνη τους στο σύστημα. Την ίδια στιγμή, όμως, πολλοί από αυτούς δεν είναι αδρανείς αλλά συμμετέχουν ήδη με άλλους τρόπους: σε συλλογικότητες, σε τοπικές πρωτοβουλίες, σε άτυπες δράσεις που παράγουν πραγματικό κοινωνικό αποτέλεσμα.
Το ζητούμενο, λοιπόν, δεν είναι να τους “επιστρέψουμε” στο Δημοτικό Συμβούλιο, αλλά να φέρουμε το Δημοτικό Συμβούλιο πιο κοντά σε αυτό που ήδη κάνουν.
Εργαλεία συμμετοχής για έναν πιο ανοιχτό Δήμο
Σε αυτή τη λογική έχω να κάνω 3 προτάσεις οι οποίες θα διευκολύνουν την μετάβαση σε μια πιο «άμεση» δημοκρατία και δεν χρειάζονται θεσμική ανατροπή για να εφαρμοστούν.
1. Ψηφιακή Πλατφόρμα Συμμετοχής
Έχοντας ακόμη φρέσκια την εμπειρία της ψηφιακής πλατφόρμας για τη διαβούλευση του ΤΠΣ, νομίζω πως η δημιουργία μιας ανάλογης ψηφιακής πλατφόρμας για τα θέματα του Δήμου είναι ιδιαίτερα σημαντική στην προσπάθεια ενεργοποίησης των πολιτών και της αφαίρεσης των εμποδίων που σήμερα επιτρέπουν μόνο σε λίγους την πρόσβαση στην διαδικασία αποφάσεων του Δήμου.
Μια διαδραστική πλατφόρμα, όπου θα «ανεβαίνουν» θέματα για συζήτηση, για διαβούλευση , για ψήφιση και για γενικότερη διαφανή ενημέρωση των πολιτών. Πχ. Έργα όπως η αναμόρφωση του κόμβου στην Μαρίνα, ή η σύνταξη των διαφόρων σχεδίων δράσης, η χάραξη κεντρικών πολιτικών όπως στον Τουρισμό ή ακόμη και μικρά έργα γειτονιάς όπως πάρκα, δρόμοι κ.ο.κ.
Μια πλατφόρμα δηλαδή που θα εστιάζει σε ζητήματα όπου οι πολίτες έχουν πραγματική δυνατότητα επιρροής και ταυτόχρονα να συνδέεται με τις ήδη υπάρχουσες συλλογικές δράσεις της κοινωνίας.
2. Θεσμοθέτηση Συμμετοχικού Προϋπολογισμού
Χτίζοντας πάνω στο προηγούμενο μέτρο και αφού περάσει μια περίοδος πιλοτικής εφαρμογής της πλατφόρμας, ο Δήμος θα μπορούσε να περάσει στο επόμενο μέτρο, αυτό της θεσμοθέτησης ενός ποσοστού του Προϋπολογισμού το οποίο θα συντάσσεται συμμετοχικά με τους πολίτες.
Δηλαδή, ένα ποσοστό της τάξης του 5% -10% θα δεσμεύεται ώστε να υλοποιηθούν έργα και δράσεις που θα προκύψουν μέσα από μια διαδικασία διαβούλευσης με τους πολίτες και τους φορείς του τόπου. Έτσι, οι πολίτες θα καταθέτουν προτάσεις, θα τις συζητούν δημόσια και στο τέλος θα ψηφίσουν τα έργα και τις δράσεις που πρέπει να υλοποιηθούν.
Αυτό δεν είναι ουτοπικό μέτρο. Στην Πολωνία ο συμμετοχικός προϋπολογισμός έχει γίνει σχεδόν θεσμική υποχρέωση των Δήμων. Στο Cascais της Πορτογαλίας μέχρι και 15% του προϋπολογισμού περνά από τους πολίτες ενώ στη Σεβίλλη οι πολίτες ελέγχουν μεγάλο μέρος επενδυτικού προϋπολογισμού. Ταυτόχρονα, αυτό είναι ένα από τα αγαπημένα αντικείμενα στα προγράμματα της χρηματοδότησης της Ε.Ε.
3. Τοπικά Συμβούλια Γειτονιάς (μικρής κλίμακας άμεση δημοκρατία)
Σε πιο μικρή κλίμακα είναι πολύ σημαντική η δημιουργία των τοπικών συμβουλίων γειτονιάς. Δηλαδή, μικρά, ανοικτά συμβούλια ανά περιοχή όπου θα συμμετέχουν, ψηφιακά και δια ζώσης, οι κάτοικοι, οι επαγγελματίες και οι φορείς με σκοπό, τη διαμόρφωση προτάσεων, την ιεράρχηση των αναγκών και την παρακολούθηση των έργων που αφορούν την περιοχή τους.
Στην οργάνωση τους πρέπει να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο και οι τοπικές κοινότητες που έχουν την πιο άμεση πρόσβαση στις γειτονιές και πρέπει να αναλάβουν τον ρόλο μεσάζοντα και όχι να περιορίζονται σε τοιχογραφίες ή εγκρίσεις χιλιάδων νέων κλινών κάθε χρόνο.
Τα παραπάνω μέτρα είναι απλά, υλοποιήσιμα και με υπαρκτά διεθνή παραδείγματα που μπορούν να αποτελέσουν ένα «οδηγό» εφαρμογής ώστε να πετύχουμε τους εξής στόχους:
Α. Συμμετοχική Δημοκρατία. Οι πολίτες δεν περιορίζονται στην ψήφο κάθε 4 χρόνια αλλά συμμετέχουν ενεργά στη λήψη αποφάσεων.
Β. Διαφάνεια και Λογοδοσία. Κάθε απόφαση και έργο είναι προσβάσιμο και ελέγξιμο.
Χρήστος Μπάρδας
Οικονομολόγος – MSc Κοινωνική & Αλληλέγγυα Οικονομία
