Όταν η κοινωνία μικραίνει εκεί που θα έπρεπε να μεγαλώνει
Αν δεν μπορούμε να διευκολύνουμε έναν συνάνθρωπο μας 92 ετών να έχει πρόσβαση στα ίδια του τα χρήματα, τότε πράγματι το πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη κανόνων, αλλά η απουσία ευελιξίας και κατανόησης στην εφαρμογή τους. Και αυτό γίνεται ακόμη πιο οξύ σε μικρές κοινωνίες εκεί όπου, θεωρητικά, ο άνθρωπος θα έπρεπε να βρίσκεται στο επίκεντρο.
Σε ένα μικρό μέρος, οι σχέσεις δεν είναι απρόσωπες. Υπάρχει γνώση, οικειότητα, συχνά και εμπιστοσύνη. Ο υπάλληλος δεν εξυπηρετεί έναν άγνωστο αριθμό λογαριασμού, αλλά έναν άνθρωπο που ίσως γνωρίζει χρόνια: τον έχει δει να μεγαλώνει παιδιά, να εργάζεται, να συμμετέχει στην τοπική κοινωνία. Κι όμως, την κρίσιμη στιγμή, αυτή η ανθρώπινη διάσταση υποχωρεί μπροστά σε μια τυπική διαδικασία που εφαρμόζεται μηχανικά.
Εδώ αναδεικνύεται μια βαθύτερη αντίφαση: ενώ οι μικρές κοινωνίες διαθέτουν το πλεονέκτημα της εγγύτητας και της προσωπικής σχέσης, συχνά λειτουργούν με την ίδια ή και μεγαλύτερη ακαμψία από τα μεγάλα αστικά κέντρα. Ίσως από φόβο ευθύνης, ίσως από υπερβολική προσκόλληση στον κανονισμό, ίσως από μια κουλτούρα που έχει μάθει να «μην παίρνει πρωτοβουλίες».
Όμως η ουσία της κοινωνικής συνοχής δεν βρίσκεται μόνο στην τήρηση των κανόνων, αλλά στην ικανότητα να αναγνωρίζεις πότε ο κανόνας χρειάζεται ερμηνεία με ανθρώπινα κριτήρια. Η ευελιξία δεν σημαίνει αυθαιρεσία· σημαίνει κρίση, ευθύνη και μέτρο.
Όταν σε ένα μικρό μέρος δεν μπορεί να βρεθεί μια λύση για έναν υπερήλικα συμπολίτη, τότε το ζήτημα ξεπερνά τη διοικητική πρακτική. Αγγίζει την ίδια την ταυτότητα της κοινότητας. Γιατί τελικά, μια κοινωνία δεν κρίνεται από το πόσο αυστηρά εφαρμόζει τους κανόνες, αλλά από το πόσο δίκαια και ανθρώπινα τους ερμηνεύει ειδικά για εκείνους που έχουν μεγαλύτερη ανάγκη.
Ίσως λοιπόν το ερώτημα δεν είναι μόνο «τι προβλέπει ο κανονισμός», αλλά «τι είδους κοινωνία θέλουμε να είμαστε». Και η απάντηση σε αυτό δεν δίνεται σε θεωρητικό επίπεδο, αλλά σε τέτοιες μικρές, καθημερινές στιγμές.
