Ανεργία, εξαθλίωση και brain drain — η διαχρονική παθογένεια που καμιά κυβέρνηση δεν θέλησε να θεραπεύσει…
Του Παναγιώτη Αποστόλου
Πολιτικού αναλυτή – αρθρογράφου
Κάποτε λέγαμε «φταίει η κρίση». Μετά λέγαμε «φταίει ο covid». Τώρα; Τώρα δεν έχουμε καν άλλοθι να προσφέρουμε. Κι αυτό είναι ίσως το πιο ειλικρινές πράγμα που έχει συμβεί εδώ και μια δεκαπενταετία σε αυτή τη χώρα.
Ο Ιανουάριος του 2026 ήρθε με ένα αριθμό που χτυπάει σαν καμπάνα: 923.000 άνεργοι, ποσοστό που αγγίζει το 23,67% του εργατικού δυναμικού. Σχεδόν ένας στους τέσσερις που θέλει να δουλέψει δεν μπορεί να βρει δουλειά. Κι αυτό συμβαίνει σε μια εποχή που η κυβέρνηση ανακοινώνει επιτυχίες, μνημονεύει ανάπτυξη και καυχιέται για επενδύσεις. Κάπου εδώ βρίσκεται η μεγάλη ανακολουθία — μεταξύ της αφήγησης της εξουσίας και της καθημερινότητας των πολιτών.
Η «Ανάκαμψη» που δεν φτάνει στο τραπέζι…
Ναι, τα χρόνια 2023-2025 κατέγραψαν βελτίωση σε ορισμένους δείκτες ανεργίας. Η ΕΛΣΤΑΤ εμφάνιζε σταδιακή αποκλιμάκωση — στο 10,8% τον Ιούλιο του 2023, στο 8,3% τον Απρίλιο του 2025 — με την Ελλάδα να παραμένει παρ’ όλα αυτά στην 4η χειρότερη θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με ποσοστό σχεδόν διπλάσιο από τον μέσο ευρωπαϊκό όρο. Και τώρα, στους πρώτους μήνες του 2026, τα νούμερα επιστρέφουν στα ύψη. Η «ανάκαμψη», φάνηκε στα στατιστικά, αλλά όχι και στους μισθούς, στις θέσεις εργασίας αξίας, στη ζωή του μέσου πολίτη.
Γιατί η αγορά εργασίας στην Ελλάδα δεν αρρωσταίνει και γιατρεύεται εποχικά;! Χρόνια τώρα, η αρρώστια της είναι δομική.
Δουλεύεις και πάλι δεν φτάνουν…
Αν νομίζεις ότι το να έχεις δουλειά σε σώζει, ξανασκέψου το. Σύμφωνα με έρευνα της Randstad για το 2026, ένας στους δύο εργαζόμενους στην Ελλάδα αναζητεί ή έχει ήδη αναλάβει δεύτερη εργασία, ποσοστό υπερδιπλάσιο σε σχέση με το 2024. Το 41% σχεδιάζει να αυξήσει τις ώρες εργασίας του. Ο λόγος δεν είναι φιλοδοξία, αλλά η επιβίωση.
Τα στοιχεία του συστήματος Εργάνη δεν αφήνουν αμφιβολίες: ένας στους τρεις μισθωτούς λαμβάνει κάτω από 1.000 ευρώ τον μήνα, ενώ σχεδόν το 24% αμείβεται με 1.001-1.200 ευρώ. Ο μέσος μισθός έφτασε τα 1.362 ευρώ το 2025 — αριθμός που ακούγεται αξιοπρεπής μέχρι να θυμηθείς ότι έρευνα του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ δείχνει ότι αυτός ο μισθός καλύπτει τις ανάγκες του νοικοκυριού μόλις για 18 ημέρες τον μήνα. Τι γίνεται τις υπόλοιπες 12; Χρέος, στέρηση, αγωνία.
Και σε αυτό το πλαίσιο, το 2024 η Ελλάδα κατέγραψε για ακόμα μια χρονιά αρνητικά ποσοστά αποταμίευσης (-2,5%), τα νοικοκυριά ξόδεψαν περισσότερα από όσα κέρδισαν. Η υπόλοιπη Ευρώπη αποταμίευσε κατά μέσο όρο το 14,5% του εισοδήματός της. Εμείς κατατρώμε ό,τι μας απόμεινε.
Πληρώνεις για να δουλέψεις ή δεν δουλεύεις καθόλου…
Το φαινόμενο που αναδύθηκε τον Φεβρουάριο του 2026 στο εξωτερικό αλλά δεν ανησυχώ, θα έρθει σύντομα και στην Ελλάδα, δεν είναι απλώς ανησυχητικό. Είναι καταγγελτικό σύμπτωμα κοινωνικής αποσάθρωσης. Καταγγελίες αποκαλύπτουν ότι άνεργοι καλούνται να πληρώσουν χρήματα για να προσληφθούν, μέσω «μεσιτών εργασίας» και σκοτεινών διαδικασιών. Η ανάγκη για δουλειά μετατράπηκε σε εμπόρευμα. Η εργασία, από δικαίωμα, έγινε αντικείμενο συναλλαγής και μάλιστα σε βάρος εκείνου που έχει ανάγκη.
Αυτό δεν είναι η αγορά που λειτουργεί. Αυτό είναι η αγορά που σαπίζει. Και το κράτος κοιτάει αλλού.
Ο Μεγάλος Ξεσηκωμός — προς τα Έξω…
Όταν η χώρα δεν προσφέρει αξιοπρεπή εργασία, αξιοπρεπείς μισθούς, αξιοπρεπές μέλλον, οι άνθρωποι φεύγουν. Και φεύγουν ακριβώς αυτοί που η χώρα έχει πιο πολλή ανάγκη.
Σύμφωνα με την έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου που επικαλείται στοιχεία της Eurostat, το 2024 369.300 Έλληνες πολίτες ηλικίας 20-64 ετών διέμεναν εκτός Ελλάδας σε χώρες της ΕΕ/ΕΖΕΣ — αύξηση 3,5% σε σχέση με το 2023. Αυτό συμβαίνει ενώ κυβερνητικοί υπουργοί διακηρύσσουν ότι το brain drain έχει ανακοπεί. Τα νούμερα απαντούν με αδυσώπητη σαφήνεια.
Ακόμα πιο στυγνό είναι το ποιοτικό πρόσημο της φυγής: ο αριθμός των Ελλήνων πτυχιούχων που ζουν στην ΕΕ/ΕΖΕΣ αυξήθηκε κατά 71% την περίοδο 2014-2024. Το 2024, περίπου 117.000 Έλληνες με ανώτατη εκπαίδευση βρίσκονταν εκτός συνόρων — 9.600 περισσότεροι από ό,τι το 2023. Μαθηματικοί, γιατροί, μηχανικοί, εργαζόμενοι της πληροφορικής, φεύγουν. Και δεν επιστρέφουν.
Από το 2008 μέχρι το 2023, πάνω από 500.000 Έλληνες μετανάστευσαν στο εξωτερικό. Αυτοί που φεύγουν είναι νέοι, εξειδικευμένοι, με μέλλον. Αυτοί που κρατούν τα νούμερα του πληθυσμού σε ανεκτά επίπεδα είναι εισερχόμενοι μετανάστες, συχνά ανειδίκευτοι. Το ποιοτικό έλλειμμα δεν αναπληρώνεται. Και η χώρα αδειάζει αθόρυβα από ανθρώπους, από εγκέφαλο, από προοπτική.
Η Δημογραφική Άβυσσος…
Το brain drain δεν είναι μόνο οικονομικό πρόβλημα. Είναι δημογραφική καταστροφή σε εξέλιξη. Ο πληθυσμός της Ελλάδας από το 2011 έως το 2024 μειώθηκε κατά 415.000 άτομα. Ο δείκτης γονιμότητας βρίσκεται στο 1,26 — κάτω και από τον ήδη χαμηλό ευρωπαϊκό μέσο όρο του 1,38. Οι θάνατοι ξεπερνούν τις γεννήσεις κατά 58.449 κάθε χρόνο. Εάν επαληθευτούν οι προβλέψεις, το 2070 ο πληθυσμός της Ελλάδας θα έχει συρρικνωθεί στα 7,77 εκατομμύρια. Χάνουμε μια ολόκληρη χώρα μέσα στις επόμενες δεκαετίες.
Κι αυτό δεν είναι στατιστική. Είναι επιλογή ή μάλλον, η, επί σειρά ετών, συνέπεια της μη επιλογής.
Κυβέρνηση: Η Μεγάλη Απούσα…
Οι κυβερνήσεις έρχονται και παρέρχονται. Αλλάζουν πρόσωπα, σλόγκαν, υπουργούς. Αυτό που δεν αλλάζει είναι, η βαθύτερη αδιαφορία απέναντι στη δομική παθογένεια της αγοράς εργασίας. Προγράμματα απασχόλησης ανακοινώνονται, επιδοτήσεις διατίθενται, εξαγγελίες πέφτουν βροχή, αλλά τα ποσοστά ανεργίας παραμένουν μεταξύ των υψηλότερων στην Ευρώπη, οι μισθοί δεν ανταποκρίνονται στο κόστος ζωής, και οι νέοι επιστήμονες της χώρας βρίσκονται στο Βερολίνο, στο Άμστερνταμ, στο Λονδίνο, παντού εκτός από τη χώρα που τους εκπαίδευσε.
Για πόσα χρόνια ακόμα θα ακούμε για «στροφές» και «μεταρρυθμίσεις» που δεν αλλάζουν τίποτα στη ζωή των εργαζομένων; Κάποτε ήταν η κρίση. Μετά ήταν ο covid. Τώρα ποια θα είναι η επόμενη δικαιολογία;
Η αλήθεια είναι απλή και σκληρή: η παθογένεια είναι διαχρονική και πολυκυβερνητική. Δεν είναι κληροδότημα μιας μόνο κυβέρνησης, αλλά αυτή που κυβερνά τώρα δεν έχει καμία δικαιολογία να μένει αδρανής. Τα εργαλεία υπάρχουν. Η πολιτική βούληση…αυτή λείπει.
Δεν Είναι Κρίση. Είναι Σύστημα…
Ένας στους δύο εργαζόμενους κάνει δεύτερη δουλειά για να επιβιώσει. Ένας στους τρεις παίρνει κάτω από 1.000 ευρώ. Σχεδόν ένας στους τέσσερις που θέλει να εργαστεί δεν βρίσκει θέση. Και όσοι απελπίζονται, κάνουν βαλίτσες και εγκαταλείπουν τη χώρα και σε λίγο καιρό θα πληρώνουν για να δουλέψουν (όπως στο εξωτερικό τώρα).
Αυτή δεν είναι κρίση. Αυτό είναι σύστημα που αναπαράγεται επί δεκαετίες, που τρέφεται από την αδιαφορία, από τον πελατειακό χαρακτήρα της ελληνικής πολιτικής, από την αδυναμία να δημιουργηθούν θέσεις εργασίας υψηλής ποιότητας και αξιοπρεπούς αμοιβής.
Το δημογραφικό διαλύει την Πατρίδα. Η γνώση αποδημεί. Οι εναπομείναντες ζουν στα όρια. Κι αυτοί που έφυγαν εργάζονται εκτός με υψηλότερους μισθούς, σε καλύτερες συνθήκες, σε χώρες που τους αντιμετωπίζουν ως επαγγελματίες και όχι ως επαίτες.
Το ερώτημα που πρέπει να απαντήσει η κυβέρνηση δεν είναι «πόσες θέσεις δημιουργήσαμε». Είναι: πόσους ακόμα θα χάσουμε πριν αρχίσουμε να ενεργούμε;
