Η μέλισσα παράγει 6 προϊόντα (μέλι, κερί, γύρη, βασιλικός πολτός, πρόπολη, δηλητήριο) και ο άνθρωπος τα χρησιμοποιεί είτε ως τροφή είτε για την παρασκευή καλλυντικών είτε για τη θεραπεία παθήσεων.
Η μεγαλύτερη όμως ωφέλεια που έχει ο άνθρωπος από τη μέλισσα είναι η επικονίαση που επιτελεί στις καλλιέργειες και στην αυτοφυή βλάστηση, από όπου θα παραχθεί τροφή για τον ίδιο και τα ζώα.
Η αγροτική παραγωγή φρούτων, λαχανικών και σπόρων σε 87 από τις 115 κορυφαίες παγκόσμιες καλλιέργειες τροφίμων εξαρτάται από την επικονίαση. Οι επικονιαστές συνεισφέρουν το 35% στην παγκόσμια παραγωγή τροφίμων. Παρέχουν μια κρίσιμη οικολογική υπηρεσία που είναι απαραίτητη για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας, τη διασφάλιση της σταθερότητας του οικοσυστήματος και τη διατήρηση της ζωής στη γη.
Ένα ακόμη πολύ σημαντικό πλεονέκτημα που έχει η μέλισσα όσον αφορά την επικονίαση και την παραγωγή μελιού είναι το πολύ χαμηλό αποτύπωμα άνθρακα. Για την παραγωγή μελιού η μελισσοκομία δεν απαιτεί ιδιόκτητη γη, ούτε και καλλιεργούμε φυτά για να ταΐσουμε τις μέλισσες. Η μέλισσα δεν σταβλίζεται και η πρώτη ύλη νέκταρ και γύρη παρέχεται δωρεάν από τη φύση. Το μέλι αποτελεί το κύριο προϊόν της κυψέλης και το μοναδικό μίγμα σακχάρων που μας παρέχει η φύση έτοιμο για κατανάλωση. Ο καταναλωτής ζητεί γνήσιο προϊόν, αλλά και να ανταποκρίνεται στις προτιμήσεις του. Με τις αναλύσεις μελιού διασφαλίζουμε την ποιότητα του μελιού και την προστασία του καταναλωτή από νοθείες.
Το μέλι θεωρείται ένα τρόφιμο ανώτερης διατροφικής αξίας με έντονες βιολογικές δράσεις. Συγκαταλέγεται στις υπερτροφές ενώ η τιμή πώλησής του είναι υψηλή. Η μεγάλη ζήτηση από τον καταναλωτή και σε συνδυασμό με την υψηλή τιμή, όπως συμβαίνει και με άλλα προϊόντα (λάδι, κρασί κλπ.) προσφέρουν κίνητρα νοθείας με σκοπό το μεγαλύτερο κέρδος.
Πρόσφατα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε ότι το 46% του μελιού στην ευρωπαϊκή αγορά είναι νοθευμένο. Οι πολιτικοί είναι σε θέση να αλλάξουν την κατάσταση με την κατάλληλη νομοθεσία. Θα πρέπει να λάβουν αυστηρά μέτρα κατά του νοθευμένου μελιού, θεσπίζοντας εναρμονισμένες μεθόδους ανίχνευσης της νοθείας. Η νέα Οδηγία (ΕΕ) 2024/1438 προβλέπει την επιλογή εναρμονισμένων μεθόδων για τον έλεγχο της αυθεντικότητας του μελιού, την καθιέρωση Ευρωπαϊκού Εργαστηρίου αναφοράς και την έκδοση συστάσεων που αφορούν στο σύστημα ιχνηλασιμότητας στον εισαγωγέα και στον παραγωγό (Noc, 2024).
Η νοθεία του μελιού είναι ένα παγκόσμιο φαινόμενο που εξελίσσεται σε 5 άξονες.
- Ανάμιξη μελιού με γλυκαντικές ύλες
- Παραγωγή προϊόντος αποκλειστικά από σιρόπια
- Τροφοδότηση των μελισσιών κατά τη διάρκεια της ανθοφορίας
- Τρύγος ανώριμου μελιού
- Πώληση μελιού με βοτανική ή γεωγραφική ένδειξη διαφορετική από την πραγματική
Η σοβαρότητα της κατάστασης γίνεται ακόμη πιο έντονη αν σκεφθεί κανείς ότι το μέλι λόγω των βιολογικών του δράσεων καταναλώνεται σε μεγάλες ποσότητες από ευπαθείς ομάδες.
Η ταυτοποίηση του ελληνικού μελιού έχει δύο προεκτάσεις: τη βοτανική και τη γεωγραφική.
Θεσμοθετήθηκαν 8 αμιγείς κατηγορίες μελιού με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους. Αυτά είναι τα 6 μέλια ανθέων όπως βαμβακιού, ερείκης, ηλίανθου, θυμαριού, καστανιάς και πορτοκαλιάς και 2 μέλια μελιτωμάτων όπως του έλατου και του πεύκου.
Ο κανονισμός 1169/2011 της Ευρωπαϊκής Ένωσης αφορά τη σήμανση των τροφίμων και ότι η αναγραφή στην ετικέτα της χώρας καταγωγής είναι υποχρεωτική. Η έλλειψη της πληροφορίας για τη γεωγραφική προέλευση δίνει τη δυνατότητα στους απατεώνες να πραγματοποιούν ελληνοποιήσεις ξένων μελιών.
Τα πλεονεκτήματα της ταυτοποίησης του μελιού συνοψίζονται στα παρακάτω: Προστασία από τη νοθεία, δυνατότητα ποιοτικού ελέγχου, αναγνώριση από τον καταναλωτή και η διάθεση σε υψηλότερη τιμή.
Δυστυχώς, στην αγορά εμφανίζονται ελληνοποιήσεις μελιών, δηλαδή πώληση εισαγόμενων μελιών ως ελληνικά ή ανάμιξη ξένου με ελληνικό και η πώληση ως ελληνικό, με χαρακτηριστικο την πολύ χαμηλή τιμή που είναι μικρότερη από το κόστος παραγωγής του ελληνικού μελιού.
Η οδηγία της ΕΕ 2024/1438 προβλέπει την εφαρμογή ενός συστήματος ιχνηλασιμότητας στο μέλι με το οποίο θα καθίσταται δυνατός ο προσδιορισμός των χωρών συλλογής μελιού και το ποσοστό συμμετοχής της κάθε χώρας. Η ιχνηλασιμότητα αποτελεί τη βάση επίλυσης του τεράστιου προβλήματος διακίνησης ανεξέλεγκτου φθηνού εισαγόμενου, υποβαθμισμένου και νοθευμένου μελιού καθώς και των ελληνοποιήσεων.
Δυστυχώς το σύνολο του μελιού που εισάγεται στην Ευρώπη από την Κίνα, Ινδία, Ισραήλ, Ζάμπια, Ουκρανία, Βραζιλία κλπ. δεν ανταποκρίνεται στα ποιοτικά κριτήρια της ευρωπαϊκής νομοθεσίας.
Για την εφαρμογή της ιχνηλασιμότητας υπάρχουν ψηφιακές λύσεις όπως το σύστημα Blockchain. Το ερώτημα είναι εάν στα κράτη μέλη υπάρχει η πολιτική βούληση να περιορίσει το χρόνιο άλυτο πρόβλημα της νοθείας και των ελληνοποιήσεων.
Το μέλι παραμένει δημοφιλές, ιδίως ανάμεσα σε αυτούς που ακολουθούν υγιεινή διατροφή, ακριβώς επειδή δεν είναι ένα βιομηχανικό προϊόν. Για να έχουμε μέλι όμως χρειαζόμαστε μελίσσια, μελισσοκόμους, ενώ ταυτόχρονα, η παραγωγή του μελιού στην Ελλάδα δεν καλύπτει τη ζήτηση. Αυτό το κενό στην εγχώρια αγορά προσφέρει κίνητρα για τη νοθεία και την ελληνοποίηση εισαγόμενου φτηνού και κατωτέρας ποιότητας μελιού, υποβαθμίζοντας το προϊόν που φτάνει στον καταναλωτή. Η ΕΕ με την έρευνά της επιβεβαίωσε ότι στο παγκόσμιο εμπόριο κυκλοφορεί υποβαθμισμένο μέλι σε πολύ χαμηλές τιμές και εισάγεται στα σύνορα των ευρωπαϊκών κρατών, ανεμπόδιστα με μεγάλες ελλείψεις σε ελέγχους. Η ελληνική μελισσοκομία δεν μπορεί να επιβιώσει με τον αθέμιτο ανταγωνισμό.
Πασχάλης Χαριζάνης, Ομότιμος Καθηγητής, ΓΠΑ
Η δράση υλοποιείται στο πλαίσιο του έργου Ευδόκιμο Αγρο-οικολογικό Ζωντανό εργαστήριο (THALLA), που έλαβε χρηματοδότηση στο πλαίσιο του Horizon Europe Project ECO–READY (No 101084201) με συντονιστή το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών (Εργαστήριο Οργανωσιακής Καινοτομίας και Συστημάτων Διοίκησης/ORIMAS Lab) σε συνεργασία με την Ένωση Εργαζόμενων Καταναλωτών Ελλάδας (ΕΕΚΕ), την Ελληνική Εταιρεία Τοπικής Ανάπτυξης και Αυτοδιοίκησης (ΕΕΤΑΑ) και την Ένωση Αγροτών FARMERS UNION. Οι απόψεις και τα συμπεράσματα που εκφράζονται είναι αποκλειστικά των συγγραφέων και δεν υποδηλώνει αποδοχή των γνωμών των συγγραφέων από τον φορέα χρηματοδότησης, την Ευρωπαϊκή Ένωση, ή την σύμπραξη του ECO–READY και του THALLA.»
