ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ
ΔΗΜΟΥ ΠΑΤΜΟΥ
Γράφει ο Γεώργιος Καμίτσης, μόνιμος κάτοικος Πάτμου γεννηθείς την 16/10/1972 ξυλουργός – κατασκευαστής Ανεμόμυλων.
Μετά την παρουσίαση της 02/02/2026 που έγινε στην Πάτμο από το μελετητικό γραφείο μελετώ, σκέφτομαι και παρατηρώ :
Η Πάτμος με επιφάνεια 34,142 τετραγωνικά χιλιόμετρα είναι νησί κλίμακας μεσαίου μεγέθους με ωραίες παραλίες σε κάθε πλευρά του ανέμου. Ο Δήμος Πάτμου περιλαμβάνει τις κατοικημένες νησίδες Αρκιούς και Μαράθι. Όλοι γνωρίζουμε ότι ο αρχικός ιδιοκτήτης του νησιού είναι η Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου (ΙΜΙΘ) με το χρυσόβουλο του Αλεξίου του Κομνηνού. Υπάρχει το νοταρικό γράμμα του έτους 1720, όπου η ΙΜΙΘ παραχωρεί την χρήση γης στην Δημογεροντία Πάτμου, προκειμένου να εξυπηρετηθούν οι Δημότες, να καλλιεργούν τη γη και να έχει έσοδα η κοινότητα. Με την Υπουργική απόφαση της 16 Οκτωβρίου 1972 (ΦΕΚ 847/Β/16.10.1972), η Πάτμος χαρακτηρίστηκε ως «τόπος ιδιαίτερου φυσικού κάλλους», με ειδική προστασία για το τοπίο λόγω της φυσικής ομορφιάς και περιβαλλοντικής αξίας της. Ευτυχώς που πάρθηκε αυτή η απόφαση και το νησί έχει κρατήσει τον αυθεντικό του χαρακτήρα.
Υπάρχουν αγωγές περί διεκδίκησης γης μεταξύ Ελληνικού Δημοσίου, Δήμου Πάτμου, ΙΜΙΘ, ιδιωτών και έχουν δαπανηθεί τεράστια ποσά από τους διαδίκους για αυτές τις διαδικασίες. Εμείς οι Πάτμιοι γνωρίζουμε ότι ο αρχικός ιδιοκτήτης του νησιού είναι η ΙΜΙΘ και αυτό το καθεστώς έχουν σεβαστεί τα παλαιότερα χρόνια οι περαστικοί κατακτητές. Το τόσο έντονο ενδιαφέρον δείχνει την πραγματική αξία του τόπου μας. Το έχουμε κατανοήσει αυτό το θέμα όλοι εμείς που ορίζουμε την τύχη των απογόνων μας ;
Σήμερα στο νησί υπάρχουν οι μόνιμοι κάτοικοι, οι μέτοικοι, αυτοί που υπηρετούν στα σώματα ασφαλείας, στον χώρο της υγείας και της παιδείας, αυτοί που έρχονται να εργαστούν στον ιδιωτικό τομέα, οι επισκέπτες μέσω κρουαζιερόπλοιων, οι επισκέπτες μέσω ημερόπλοιων από τη γείτονα χώρα και οι επισκέπτες που έρχονται σταθερά σε καταλύματα ξενοδοχειακού τύπου. Όλοι οι προαναφερόμενοι αναζητούν την καλή ποιότητα ζωής. Είναι πολύ σημαντικό το γεγονός ότι στην παρουσίαση ειπώθηκε ο όρος «φέρουσα ικανότητα» του νησιού με μετρήσιμα στοιχεία, δηλαδή εάν το νησί έχει μόνιμους κατοίκους 3285, το όριο ασφαλείας είναι οι 8.831 προκειμένου να αντέξουν οι υποδομές και να μην χαθεί η καλή ποιότητα ζωής. Υπάρχει μεγάλο επενδυτικό ενδιαφέρον στο νησί και δεν είναι τυχαίο ότι έρχονται συνεργεία της οικοδομής από Αθήνα, Θεσσαλονίκη και άλλα νησιά.
Ο βασικός στόχος κάθε σχεδιασμού (master plan λιμένα Σκάλας Πάτμου, διαχείριση υδάτινων πόρων, αξιοποίηση ανθρώπινου δυναμικού και χωροταξία) πρέπει να είναι να παραμείνει ο μόνιμος κάτοικος στον τόπο του, όπου για εμάς τα ελληνικά σύνορα είναι ίδια με τα ευρωπαϊκά, οπότε ο στόχος γίνεται και Εθνικός.
Σημαντικό σημείο αναφοράς είναι ο νέος προτεινόμενος οικισμός, ο οποίος θα δώσει την δυνατότητα απόκτησης στέγης στέγη σε μόνιμους κατοίκους που θέλουν πρώτη κατοικία για τους ιδίους και τα παιδιά τους και δεν μπορούν να χτίσουν στα δικά τους οικόπεδα λόγω ζωνών. Σε αυτό τον οικισμό μπορούν να γίνουν οικίες κοινωνικού χαρακτήρα με χαμηλό ενοίκιο για αυτούς που υπηρετούν στα σώματα ασφαλείας, τους εκπαιδευτικούς, όσους ασχολούνται στον τομέα υγείας και τους άπορους. Εδώ οργανωμένα μπορούν να έχουν κατασκευαστεί οικίες για ΑΜΕΑ στα χαμηλότερα επίπεδα εδάφους. Οι ανάγκες για εύρεση κατοικίας είναι σε υψηλό βαθμό και βεβαίως προτεραιότητα έχουν οι μόνιμοι κάτοικοι, το ανθρώπινο δυναμικό αυτού του ευλογημένου τόπου .
Για τους επαγγελματίες που ψάχνουν να βρουν στέγη είναι δύσκολη η αδειοδότηση λόγω έλλειψης βιοτεχνικής ζώνης. Προφανώς, η όχληση έχει διαβάθμιση και μπορεί να διευθετηθεί. Στο νησί υπάρχει μεγάλη ανάγκη από τεχνικά χέρια και αυτό απαιτεί εξοπλισμό, έδρα και την σχετική άδεια λειτουργίας ή το απαλλακτικό αυτής με βάση την κείμενη νομοθεσία. Υπάρχουν επίσης νέοι καλλιτέχνες και τεχνίτες οι οποίοι ψάχνουν στέγη στο ξεκίνημα της καριέρας τους, όπου όντας μέσα σε έναν οικισμό του δίνουν ζωή χειμώνα – καλοκαίρι.
Υπάρχουν επαγγελματικές δραστηριότητες μεγαλύτερης κλίμακας (καρνάγια, λατομεία) οι οποίες είναι σοφό να παραμείνουν στη θέση τους διότι απασχολούν προσωπικό σε ετήσια βάση και εξυπηρετούν ανάγκες του νησιού.
Αποδεδειγμένα υπάρχει ανάγκη για αποθηκευτικούς χώρους και συναντάμε διάσπαρτα στο νησί, ακόμα και για υπηρεσιακούς λόγους, τα λεγόμενα εμπορευματοκιβώτια (container) τα οποία θα μπορούσαν να βρίσκονται οργανωμένα σε δημοτικό χώρο και να εισπράττει ενοίκιο ο Δήμος ανταποδοτικά προς τους πολίτες.
Υπάρχουν αγροτικές καλλιέργειες οι οποίες έχουν ανάγκη για νερό, όποτε προτεραιότητα έχουν αυτές για να υποστηριχθεί η αυτονομία του νησιού και όχι οι ιδιωτικές πισίνες στα 20 μέτρα από τη θάλασσα. Η διαχείριση του νερού είναι ιδιαίτερο θέμα και το σημερινό πλάνο υδάτινων πόρων θέλει προσοχή προς κάλυψη αναγκών με βαθμό προτεραιότητας νοικοκυριά, επιχειρήσεις, καλλιέργεια γης και αν περισσεύει το νερό, παροχή στα καταλύματα που έχουν δηλώσει αποκατάσταση ΑΜΕΑ. Προφανώς και υπάρχουν ιδιώτες με δικά τους πηγάδια ή γεωτρήσεις που διαχειρίζονται με τον δικό τους τρόπο το δικό τους νερό. Είναι παράλογο να μιλάμε για πισίνες στο νησί όταν η έλλειψη νερού έχει χτυπήσει κόκκινο. Η καταγραφή των γεωτρήσεων σε όλο το νησί με τη δυναμικότητα παραγωγής είναι απαραίτητη ενέργεια προκειμένου να μειωθεί η χρήση της αφαλάτωσης, η οποία έχει μεγάλο ενεργειακό κόστος. Ο εντοπισμός των απωλειών στο δίκτυο του νερού θα βοηθήσει στα μέγιστα, έτσι ώστε η τηλεμετρία να λειτουργήσει στατιστικά – διορθωτικά – θεραπευτικά στην ορθή διαχείριση του νερού.
Η πλήρης καταγραφή του οδικού δικτύου (δημοτικό και επαρχιακό ) χρήζει ιδιαίτερης σημασίας, διότι για όποια χρήση και να μιλάμε, η πρόσβαση είναι απαραίτητη για απλούς λόγους αλλά και πιο ειδικούς (σεισμός, πυρκαγιά, κινήσεις τάγματος εθνοφυλακής). Στο Master Plan λιμένα Σκάλας Πάτμου (ξεκίνησε η μελέτη του το 2013) οι μελετητές είχαν δηλώσει ότι το κυκλοφοριακό έχει φτάσει σε κόκκινο επίπεδο στον οικισμό της Σκάλας. Η κατασκευή περιφερειακού δρόμου του οικισμού της Σκάλας που δεν εγκρίθηκε από την αρχαιολογία μπορεί να γίνει εκ νέου θέμα μελέτης διότι σε άλλο σημείο του νησιού έχουμε επαρχιακό οδικό δίκτυο με πλάτος 4,65 μέτρα (κατ’ ανάγκην), οπότε έχουμε καλό προηγούμενο. Πόσο πιο όμορφα θα ήταν η πεζοδρόμηση στο λιμάνι της Σκάλας συγκεκριμένες ώρες προς ευχαρίστηση κατοίκων και επισκεπτών.
Η σωστή καταγραφή κάθε δικτύου με σύγχρονο τρόπο (ύδρευση, γεωτρήσεις, αποχέτευση, επικοινωνίες, ηλεκτρική ενέργεια , όμβρια ύδατα… είναι η πρώτη κίνηση που απαιτεί ο ορθός σχεδιασμός. Τα έχουμε διαθέσιμα αυτά τα σχέδια ;
Η καταγραφή των μονοπατιών βοηθάει στα μέγιστα την οργάνωση του περιπατητικού τουρισμού. Τα έχουμε διαθέσιμα αυτά τα σχέδια; Έχουν δεχθεί συντήρηση τα μονοπάτια μας ;
Η ανάγκη για τεχνικά χέρια σε όλες τις ειδικότητες της οικοδομής (κατασκευή, επισκευή, συντήρηση) και ειδικότερα στον οικισμό της χώρας, ο οποίος έχει ενταχθεί ως ιστορικός τόπος UNESCO το 1999 μαζί με το Ιερό σπήλαιο της Αποκάλυψης εγείρει την ανάγκη μάθησης με επιστημονικό τρόπο, έτσι ώστε νέοι άνθρωποι να κρατήσουν τις τέχνες των προγόνων τους. Ειδικά η μάθηση της ξυλουργικής τέχνης σε χώρο που πρέπει να χωροθετηθεί και να δηλωθεί επίσημα, θα βοηθήσει στην διάσωση των παραδοσιακών τεχνών, την μείωση ανεργίας και θα δημιουργήσει προϋποθέσεις ανάπτυξης σε πρώτο βαθμό. Η σύνδεση του τουριστικού προϊόντος με την τοπική παραγωγή κάθε βαθμίδας αναδεικνύει την πραγματική ποιότητα που υπάρχει στην Πάτμο. Σε αυτό το σημείο η ΙΜΙΘ έχει λειτουργήσει ως θεματοφύλακας της ιστορίας, διότι στους ναούς και στα εξαρτήματα υπάρχει φυσικό αρχείο πάσης λογής.
Η τουριστική περίοδος που αυτή την στιγμή στριμώχνεται στους 2 μήνες (Ιούλιος – Αύγουστος) χρήζει ειδικής μελέτης έτσι ώστε να διευρυνθεί και να είναι βιώσιμη για όλους η Πάτμος με τις ομορφιές της. Το καταδυτικό πάρκο, ο αγροτουρισμός με τις ανάλογες κατοικίες, ο αλιευτικός τουρισμός με τα ξύλινα σκάφη, οι τοπικοί καλλιτέχνες με τις δημιουργίες τους, οι περαστικοί με τις ακουαρέλες τους, οι πολιτιστικές δράσεις συνθέτουν ένα ιδιαίτερο παζλ όπου διαφορετικά πολιτισμικά στοιχεία βρίσκουν χώρο να εκφραστούν και να δημιουργήσουν αναμνήσεις με πρόθεση επανάληψης. Τα πανηγύρια μετά από τις θρησκευτικές τελετές αποτελούσαν ανέκαθεν σημείο αναφοράς της νησιώτικης ζωής. Ο έγκαιρος προγραμματισμός όλων αυτών θα διευρύνει την τουριστική περίοδο προς οικονομικό όφελος της κοινότητας. Το ανώτατο όριο επισκεπτών δεν είναι όνειρο – είναι στόχος προς επίτευξη.
Έργα υποδομής με σωστή οργάνωση και ορθό τρόπο χρήσης όπως το δίκτυο ύδρευσης, δίκτυο αποχέτευσης, χώρος διαχείρισης απορριμμάτων, ασφαλή οδικά δίκτυα, διανομή ηλεκτρικής ενέργειας με υπογειοποίηση καλωδίων και επαρκές δίκτυο επικοινωνιών σε κάθε γωνιά του νησιού είναι απαραίτητα έτσι ώστε οι μόνιμοι κάτοικοι να ζουν στον τόπο τους με σεβασμό στο περιβάλλον και οικονομία στους πόρους.
Η ύπαρξη μικρού αεροδρομίου στο νησί φαντάζει ως η λύση που θα διευθετήσει το πρόβλημα μετάβασης στην πρωτεύουσα ή στα άλλα νησιά. Το παράδειγμα άλλων αεροδρομίων κοντινών νησιών δείχνει ότι το μικρό είναι και παθητικό για πολλούς λόγους: έλλειψη απαιτούμενων καυσίμων με τη σχετική μείωση επιβατών, προδιαγραφή απόστασης από την εταιρεία που τα διαχειρίζεται, έλλειψη οικονομικών πόρων και μη σίγουρη κερδοφορία από την ιδιωτική εταιρεία που πρέπει να διαθέσει σκάφη από τον στόλο της. Γνωρίζουμε ότι έχουν δρομολογηθεί ήδη τα υδροπλάνα και η πρόταση να γίνει μεγάλο αεροδρόμιο διεθνές στη γειτονική Λέρο θα καλύψει ανάγκες πέντε Δήμων προσθέτοντας μία δυνατή βάση που θα δέχεται και πτήσεις Charter. Η ύπαρξη τέτοιου αεροδρομίου θα φιλοξενεί σκάφος τύπου Chinook το οποίο μπορεί να εκτελέσει το δρομολόγιο με ασθενείς που δεν δύναται να κάνει το ΕΚΑΒ.
Η θέση της πυροσβεστικής υπηρεσίας είναι κομβική, έχει ήδη δηλωθεί ως χώρος το παλιό Λύκειο και οι απαιτούμενες υποδομές είναι συγκεκριμένες προς βοήθεια της πολιτικής προστασίας.
Η πράσινη ενέργεια, η οποία δικαιολογεί ανεμογεννήτριες και φωτοβολταϊκά θέλει ιδιαίτερη προσοχή διότι το περιβαλλοντολογικό αποτύπωμα αλλάζει εύκολα χαρακτήρα. Οι ανεμογεννήτριες στην περιοχή του «κόκκινου κάβου» πλησιάζουν στο όριο λήξης της ηλικίας τους και κανείς δεν γνωρίζει την τύχη τους όταν θα πρέπει να αποσυρθούν. Το οικονομικό όφελος ήταν υπέρ ιδιώτη και όχι της κοινότητας με την σχετική παραχώρηση γης. Τα φωτοβολταϊκά πάρκα έχουν επίσης ημερομηνία λήξης και η ανακύκλωση των κατόπτρων είναι επίσης ακριβό σπορ.
Στην Πάτμο είχαμε στον Άι Νικόλα ειδική κατηγορία ντομάτας, η λεγόμενη άνυδρη.
Στην Πάτμο είχαμε καλλιέργειες στα δαμάκια, τα οποία λειτουργούσαν και ως αναχώματα στην βροχή.
Στην Πάτμο έχουμε αυτοφυές φυσικό δάσος στο Κουμαρό και κανείς δεν έχει σκεφθεί πως αυτό θα αξιοποιηθεί προς όφελος της κοινότητας.
Στην Πάτμο έχουμε στα κοιλώματα καλλιέργειες προστατευμένες από τον αέρα και αυτές μπορούν να βοηθήσουν στην αυτάρκεια του νησιού. Η πανδημία απέδειξε ότι η αυτονομία ενός τόπου είναι το Α και το Ω για την εσαεί συνέχειά του.
Στην Πάτμο έχουμε κτηνοτροφία με τα παράγωγά της και η ύπαρξη της θέλει βοήθεια προκειμένου να έχουμε τα δικά μας αυθεντικά τυριά.
Στην Πάτμο έχουμε αμπέλια ερασιτεχνικού και επαγγελματικού μεγέθους, όπου η απόστασή τους από τους υγρότοπους καθορίζει την ποιότητα του οίνου.
Η Πάτμος έχει ιδιαίτερη ιστορική αξία για πολλούς και διαφορετικούς λόγους. Εμείς οι σημερινοί κάτοικοι οφείλουμε να παραδώσουμε στους απογόνους μας αυτό που παραλάβαμε, αφού προσθέσουμε θετικό πρόσημο στις ενέργειές μας.
Υπάρχουν δικά μας παιδιά που έφυγαν για σπουδές και δεν επέστρεψαν ποτέ στην ιδιαίτερη πατρίδα τους. Οι λόγοι είναι πολλοί και διαφορετικοί. Αυτή η αιμορραγία πονάει πάρα πολύ με την για όποιον κατανοεί τι σημαίνει νέος παραγωγικός πληθυσμός.
Συμπέρασμα
Ο χωροταξικός σχεδιασμός σε έναν ιδιαίτερο Δήμο όπως ο δικός μας θέλει εξέχουσα προσοχή, σκέψη, μελέτη, έρευνα και λογική που θα υποστηρίζει τον ανθρώπινο παράγοντα. Προφανώς η ένταξη γης σε κάποια ζώνη δίνει αξία στον ιδιοκτήτη που θέλει να την αξιοποιήσει. Τα σημερινά παραδείγματα από άλλα νησιά που χτίζουν μεγάλα ξενοδοχειακά καταλύματα έχουν καθαρά αρνητικό πρόσημο με αλλοίωση του φυσικού περιβάλλοντος.
Η Πάτμος θα σωθεί από την ποιότητα και όχι από την ποσότητα.
Οι σημερινές μας αποφάσεις καθορίζουν την ποιότητα ζωής που θέλουμε για εμάς και τους απογόνους μας. Το εύκολο χρήμα του τουρισμού δεν είναι μονόδρομος για την επιτυχία ενός τόπου. Αυτός ο στόχος απαιτεί αυτογνωσία, ιστορικές γνώσεις, αγάπη για το περιβάλλον και ενδιαφέρον – παρουσία στα τοπικά δρώμενα.
Μετά τιμής
Καμίτσης Γεώργιος
Τηλέφωνο επικοινωνίας 6944061606
E – mail [email protected]
